Bài 1: Tiên phong trên không gian số

Bài 2: Chạm phím “mở” lòng Dân

Những công dân số của bản làng

Khau Cau từng là thôn nghèo nhất xã Lâm Bình, 100% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, sống chủ yếu bằng nông nghiệp. Đó là chuyện của 5 - 7 năm trước. Giờ đây, nhà xây, nhà vườn khang trang không còn hiếm, bởi ngoài làm ruộng, người Khau Cau còn làm kinh tế số thuộc hàng "đỉnh" của tỉnh, từ những thước phim giản dị về cuộc sống miền sơn cước, một nghề mới đã hình thành giữa đại ngàn: sáng tạo nội dung số.

Kinh tế số manh nha ở đây từ 2018 - 2019, bùng nổ trong dịch Covid-19, khi lao động trẻ về quê, cầm điện thoại ghi lại cuộc sống thường nhật rồi đăng lên mạng, không ngờ được cộng đồng mạng đón nhận. Từ 2021 đến nay, nghề này mang thu nhập ổn định cho nhiều gia đình, có hộ thu vài chục triệu đồng mỗi tháng, có kênh doanh thu hàng trăm triệu đồng. Những "làng YouTuber" hình thành ở Khau Cau, Phiêng Mơ, Lũng Giềng..., Khau Cau là "thủ phủ". Thôn Khau Cau có 129 hộ, có thời điểm gần một nửa làm YouTube như nghề chính, như kênh của chị Lý Thị Ca, mỗi video thu hút hàng trăm nghìn đến hàng triệu lượt xem.

Cán bộ xã Hồng Sơn hỗ trợ các đồng chí Bí thư Chi bộ sử dụng máy tính, chuyển đổi số.

Tháng 4-2026, sau thời gian loay hoay tìm cách quản lý nền kinh tế mới này, xã Lâm Bình công bố thành lập Làng sáng tạo nội dung số gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Giai đoạn 2026-2028, xã phấn đấu trên 60% hộ dân có hoạt động kinh tế số, thu nhập tăng tối thiểu 30%; đến 2029 - 2030, trên 90% hộ dân được đào tạo, tham gia kinh tế số.

Đáng chú ý, chính quyền không làm thay dân mà chỉ định hướng, kết nối, khuyến khích khai thác giá trị văn hóa bản địa, sản phẩm OCOP thay vì chạy theo nội dung câu view. Chị Lý Thị Ca cho biết: Việc thành lập Làng sáng tạo nội dung số mở ra cơ hội để những người làm nghề được kết nối, học hỏi lẫn nhau và xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp hơn. Không chỉ tạo thu nhập cho gia đình, mỗi video còn góp phần đưa hình ảnh Lâm Bình đến với đông đảo du khách trong và ngoài nước. Đây là cách công dân số Lâm Bình lan tỏa cái đẹp rất tự nhiên, xuất phát từ chính đời sống người dân.

Năm 2025, doanh thu từ nội dung số ở Lâm Bình ước đạt trên 34,6 tỉ đồng, đóng góp ngân sách xã trên 1,5 tỉ đồng tiền thuế. Chỉ 4 tháng đầu 2026, doanh thu từ YouTube, Facebook, TikTok đã hơn 46 tỉ đồng, tiền thuế chiếm hơn 23% tổng thu ngân sách xã. Một hệ sinh thái nội dung tích cực, khi được nuôi dưỡng đúng cách, hoàn toàn có thể vừa giữ gìn bản sắc, vừa tạo ra giá trị kinh tế thực chất.

Bài toán nhân lực số

Sau khi Lâm Bình công bố làng sáng tạo số, trung bình mỗi ngày có 3 - 4 đoàn khách từ các địa phương đến học hỏi kinh nghiệm. Nhưng với Tuyên Quang và các tỉnh miền núi phía Bắc, nhân lực số vẫn là bài toán vừa thừa, vừa thiếu. Theo số liệu của Ban chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 57 tỉnh, trong tổng số 43.332 cán bộ, công chức, viên chức toàn tỉnh, nhân lực có trình độ công nghệ thông tin chỉ có 326 người.

Để khắc phục, tỉnh tập trung giải pháp "cầm tay chỉ việc", đào tạo tại chỗ. Riêng 6 tháng đầu 2026, tỉnh tổ chức 26 lớp tập huấn công nghệ chuyển đổi số, nâng tổng số học viên được tập huấn lên 4.618 người, gồm công chức tại 55 xã, phường và thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng tại 28 xã.

Hạ tầng cũng được đầu tư đồng bộ: hơn 3.100 trạm BTS, trên 5.700 trạm phát sóng, 100% trung tâm xã, phường được phủ cáp quang, 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình. 100% cơ sở khám chữa bệnh tiếp nhận người dân bằng căn cước tích hợp VNeID; toàn bộ sản phẩm OCOP đã lên sàn thương mại điện tử; thanh toán không tiền mặt ngày càng phổ biến.

Khi hạ tầng số được lấp đầy, nhân lực số được nâng cao, mô hình quản trị mới dần hình thành: dữ liệu là nền tảng, công nghệ là công cụ, cán bộ cơ sở là người đưa chuyển đổi số vào thôn bản. Cuối năm 2025, xã Việt Lâm là một trong những địa phương đầu tiên trang bị máy vi tính, máy in cho cán bộ thôn tại 14/14 thôn.

Anh Đặng Văn Sẳn, thành viên Tổ chuyển đổi số cộng đồng thôn Nậm Quăng, xã Việt Lâm cho biết, thời gian đầu, không ít người dân còn e ngại khi nghe đến dịch vụ công trực tuyến hay tài khoản định danh điện tử. Các thành viên trong tổ phải đến từng hộ gia đình, cầm tay hướng dẫn từ cách cài đặt ứng dụng, kích hoạt tài khoản định danh điện tử đến nộp hồ sơ trên môi trường mạng.

Lấy cái đẹp dẹp cái xấu

Tại xã Hồng Sơn, sau khi cấp máy tính về thôn, Đảng ủy xã mở một lớp học đặc biệt, học sinh là các bí thư chi bộ, trưởng thôn tuổi đã cao, lần đầu làm quen với chuột, bàn phím. Đồng chí Hoàng Vĩnh Hà, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã, người trực tiếp đứng lớp chia sẻ: “Có những bác tuổi đã cao, từng thao tác nhấp chuột, gõ bàn phím còn đôi chút bỡ ngỡ, nhưng tinh thần thì luôn tràn đầy nhiệt huyết. Tinh thần "học, học nữa, học mãi" của các bác chính là tấm gương sáng về tinh thần nêu gương của người đảng viên”. Theo đồng chí Hoàng Vĩnh Hà: “Thông qua lớp học đặc biệt này, chúng tôi nhận thấy rõ một điều: "Trí tuệ làng" vốn sống, uy tín và bề dày kinh nghiệm thực tiễn, một khi được tiếp sức bởi công nghệ hiện đại, từ văn bản Word, Sổ tay đảng viên điện tử đến các công cụ AI, chắc chắn sẽ tạo nên hiệu quả thiết thực trong lãnh đạo và phục vụ Nhân dân”.

Tại xã Kiên Đài, Đảng ủy xã thực hiện tinh thần Nghị quyết số 25-NQ/TW bằng cách đưa cán bộ trực tiếp lên Zalo, Facebook, tham gia livestream cùng người dân quảng bá nông sản.

Bí thư Đảng ủy Lâm Thị Hồng Ngân cho rằng nếu cán bộ chỉ tuyên truyền mà không trực tiếp hành động, lời nói dễ thành khẩu hiệu suông. Việc lãnh đạo livestream không nhằm tạo hình ảnh cá nhân mà thể hiện trách nhiệm đồng hành, hỗ trợ dân quảng bá sản phẩm, kết nối khách hàng. Nhờ đó, mạng xã hội trở thành kênh để Đảng, chính quyền gần dân, lắng nghe dân hơn. Các trang Zalo, Facebook, fanpage xã được định hướng lại thành kênh thông tin chính thống, giới thiệu mô hình hay, quảng bá sản phẩm và tiếp nhận ý kiến người dân - cách cụ thể hóa đổi mới công tác tư tưởng: có đối thoại, tương tác, gắn với lợi ích thiết thực của dân.

Tại xã Đồng Văn, nền tảng "Công dân số Đồng Văn" trên Zalo Mini App, vận hành từ tháng 6/2026, là bước tiến trong xây dựng chính quyền số vùng cao. Phó Chủ tịch UBND xã Giàng Mí Say cho biết, nền tảng đã biến chiếc điện thoại thành một "trụ sở chính quyền ảo", giúp dân tra cứu thủ tục, gửi phản ánh mọi lúc mọi nơi; còn tích hợp bản đồ số, VR 360 quảng bá du lịch, kết nối tiêu thụ nông sản.

Sau thời gian ngắn vận hành, nền tảng thu hút 3.235 người cài đặt (12,8% dân số toàn xã); người dân đã thực hiện hơn 300 hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, 432 lượt tương tác với chatbot AI. Chính quyền tiếp nhận 20 kiến nghị về thiên tai, môi trường, trật tự đô thị, đều xử lý dứt điểm; 99% người dân hài lòng. Trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, Tuyên Quang đạt 96,35 điểm, xếp loại Xuất sắc, đứng thứ 10/34 tỉnh, thành; PCI năm 2025 xếp thứ 6/34.

Trước tình trạng tin giả lan nhanh hơn tin thật, Tuyên Quang đã thử nghiệm ứng dụng trí tuệ nhân tạo phân tích dữ liệu dư luận, cảnh báo sớm vấn đề "nóng" trên mạng xã hội, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Từ 2025, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đã tập huấn ứng dụng chuyển đổi số, công nghệ AI trong công tác tuyên giáo, dân vận, mục tiêu ít nhất 70% cán bộ chuyên trách truyền thông được đào tạo chuyên sâu.

Một điểm nhấn khác là Câu lạc bộ KOLs Tuyên Quang - mô hình mới mẻ, sớm nhất cả nước, hiện có khoảng 150 thành viên, trong đó 20 đảng viên, góp phần phủ sóng tin tốt, đẩy lùi tin giả theo tinh thần "lấy cái đẹp dẹp cái xấu".

Công nghệ chỉ là công cụ. Điều làm nên hiệu quả vẫn là bản lĩnh, trách nhiệm của người cán bộ, đảng viên dám nói thật, làm thật, dám bước vào không gian mới để gần dân hơn. Nghị quyết số 25-NQ/TW đã chỉ rõ hướng đi, Tuyên Quang, bằng những việc làm cụ thể, đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu ấy: giữ vững trận địa tư tưởng bằng niềm tin được xây từ cơ sở, từng ngày.

Bài, ảnh: Trần Liên, Thanh Phúc, Phạm Hoan, Lý Thu/baotuyenquang.com.vn