Ảnh minh họa. Nguồn ảnh: Internet            

Năm 1991, Liên hợp quốc thấy cần thiết phải rà soát về hiệu lực và tính khả thi của Chương trình, trên cơ sở đó, điều chỉnh bổ sung để xây dựng Chương trình cho 10 năm tiếp theo (1992 - 2001). Đại hội đồng Liên hợp quốc tiếp tục thông qua Nghị quyết 46/91 về những nguyên tắc thuộc đạo lí đối với người cao tuổi, làm cơ sở để xây dựng mọi chương trình hành động quốc tế và đối với từng quốc gia.

Đây là một quyết định có tầm quan trọng quốc tế, là biểu hiện sự quan tâm sâu sắc của toàn thể cộng đồng loài người đến một hiện tượng mới mẻ, đó là sự gia tăng nhanh chóng của dân số người cao tuổi, cần thống nhất hành động vì quyền lợi của người cao tuổi và cũng vì sự tiến bộ chung của nhân loại. Trong thông báo của Liên hợp quốc về quyết định này đã ghi rõ: Bằng việc đề ra Ngày Quốc tế Người cao tuổi ngày 01/10, Liên hợp quốc mong muốn mọi người nhận thức rõ hơn thực tế về người cao tuổi, thấy rõ khả năng to lớn của họ đóng góp vào sự  phát triển cộng đồng xã hội [1].

Khái niệm người cao tuổi, được hiểu ít nhiều khác nhau ở các quốc gia, phụ thuộc vào quan niệm tuổi già. Ở các nước phát triển, do điều kiện phúc lợi xã hội và y tế tốt, cùng với những thuận lợi khác về môi trường xã hội, công dân có thể sống khoẻ mạnh và vẫn có đóng góp cho xã hội kể cả trong độ tuổi khá cao. Trong bối cảnh đó, độ tuổi được xem là tuổi già và gắn với nó là khái niệm người cao tuổi có xu hướng cao hơn ở các nước đang phát triển.

Cụ thể, hầu hết các nước châu Âu xem người cao tuổi là những người từ 65 tuổi trở lên, trong khi ở một số nước châu Phi độ tuổi được xem là người cao tuổi chỉ vào khoảng 50 đến 55 tuổi.

Về phía các tổ chức quốc tế, Uỷ ban về các quyền kinh tế, xã hội, văn hoá (cơ quan giám sát thực hiện Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội, văn hoá năm 1966 của Liên Hợp quốc) trong bình luận chung số 6 năm 1995 (về các quyền kinh tế, xã hội, văn hoá của người cao tuổi) xác định người cao tuổi là người từ 60 tuổi. Mặc dù vậy, trong Công ước số 128 năm 1967 về trợ cấp khuyết tật, trợ cấp tuổi già và trợ cấp người sống sót (Convention C128 -Invalidity, Old-Age and Survivors' Benefits Convention, 1967), Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) hay Cơ quan Thống kê của Liên minh Châu Âu (Eurostat) lại xác định tuổi già là 65 tuổi trở lên.

Sự gia tăng nhanh chóng trong số người cao tuổi (được định nghĩa là người từ 65 tuổi trở lên) từ khoảng 260 triệu vào năm 1980 lên 761 triệu vào năm 2021. Dự kiến ​​từ năm 2021 đến năm 2050, tỷ lệ của dân số cao tuổi trên toàn cầu sẽ tăng từ dưới 10% lên khoảng 17%. Sự gia tăng đáng kể người cao tuổi càng thúc đẩy sự quan trọng của việc khuyến khích bảo vệ sức khỏe, ngăn ngừa và điều trị bệnh tật của con người.

Trên phương diện xã hội, xét về lợi thế so sánh, tuy nhìn chung người cao tuổi có thể lực kém hơn, song lại có những ưu thế vượt trội sovới các nhóm xã hội trẻ hơn xét về phương diện tri thức, kĩ năng chuyên môn và kinh nghiệm sống. Người cao tuổi không phải là một nhóm đồng nhất như nhiều nhóm xã hội khác, mặc dù họ có một đặc điểm chung về độ tuổi.

Năm 2023, lễ kỷ niệm Quốc tế Người cao tuổi năm nay đề cập đến đặc thù của người cao tuổi trên khắp thế giới, trong việc hưởng quyền và đối phó với việc vi phạm quyền. Cụ thể các quyền này cũng đã được ghi nhận trong pháp luật Việt Nam tại Khoản 1 Điều 3 Luật Người Cao tuổi năm 2009. Nhấn mạnh việc tăng cường sự đoàn kết thông qua sự công bằng và sự đáp lại giữa các thế hệ có thể cung cấp giải pháp bền vững để thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững.

Ở Việt Nam, Sau khi nhận được thông báo của Liên hợp quốc, ngày 01/10/1991, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước, nay là Chủ tịch nước, Võ Chí Công đã ra lời kêu gọi đồng bào cả nước nhiệt liệt hưởng ứng quyết định của Đại hội đồng Liên hợp quốc và khẳng định: Chăm sóc người cao tuổi là một chính sách rất quan trọng của Đảng, Nhà nước ta. Ngày 10/5/1995, Đại hội lần thứ nhất Hội Người cao tuổi Việt Nam tại Thủ đô Hà Nội Quyết định thành lập Hội Người cao tuổi Việt Nam. Ngày 27/9/1995, Ban Bí thư Trung ương Đảng (khoá VII) ban hành Chỉ thị 59/CT-TW về Chăm sóc người cao tuổi. Luật Người cao tuổi (Luật số 39/2009/QH12, được Quốc hội khóa XII, kì họp thứ 6 thông qua ngày 23/11/2009, có hiệu lực ngày 01/7/2010) quy định: Người cao tuổi là công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam từ  60 tuổi trở lên. Như vậy, độ tuổi được xem là người cao tuổi ở Việt Nam cơ bản tương đồng với độ tuổi được xác định bởi các cơ quan Liên Hợp quốc.

Theo báo cáo của Hội Người cao tuổi Việt Nam, qua 10 năm thực hiện mô hình thí điểm Hội Người cao tuổi cấp tỉnh, cấp huyện tại 13 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các cấp ủy, tổ chức đảng, Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam đã nghiêm túc quán triệt, triển khai thực hiện thí điểm và đạt kết quả tích cực. Tổ chức bộ máy, cán bộ hội được củng cố, kiện toàn, thực hiện tốt hơn vai trò đại diện cho quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp của người cao tuổi; góp phần giữ gìn, phát huy giá trị tốt đẹp của văn hoá gia đình, cộng đồng, dân tộc [2].

Đồng thời, Kết luận số 58 ngày 23/6/2023 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tổ chức, hoạt động của Hội Người cao tuổi Việt Nam đồng ý chủ trương xây dựng tổ chức hội người cao tuổi cấp tỉnh, cấp huyện ở những nơi có đủ điều kiện. Căn cứ nhu cầu, tình hình, điều kiện thực tế, Ban thường vụ tỉnh uỷ, thành uỷ trực thuộc Trung ương xem xét việc thành lập hội người cao tuổi cấp tỉnh, cấp huyện và quyết định số biên chế làm việc trong biên chế của địa phương; tạo điều kiện để hội hoạt động hiệu quả.

Ngày Quốc tế Người Cao Tuổi là cơ hội để chúng ta nhớ đến và tôn vinh những người có kinh nghiệm và tri thức, người đã đóng góp cho xã hội suốt cuộc đời họ. Chúng ta cũng cần nhớ, quan tâm và chăm sóc cho Người cao tuổi không chỉ là trách nhiệm của cá nhân mà còn của cả xã hội.

Đỗ Hồng Thanh

1. Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM, Người cao tuổi là tài sản, là vốn quý của dân tộc, Trang tin điện tử, Đảng bộ thành phố Hồ Chí Minh, 01/10/2021.

2. Nhật Anh, Phát triển hội viên và hoàn thiện tổ chức cấp hội người cao tuổi tại các địa phương, Nhân dân, Cơ quan Trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam, Tiếng nói của Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam, 29/9/2023.