Tuyên Quang, vùng đất hội tụ giá trị lịch sử, cách mạng và bản sắc văn hóa phong phú của các dân tộc. Phát huy giá trị văn hóa không chỉ là gìn giữ những di sản được trao truyền qua nhiều thế hệ mà còn là khơi dậy nguồn lực, tạo động lực cho phát triển. Để văn hóa thực sự thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh, đòi hỏi sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và vai trò chủ thể của Nhân dân.
Nền tảng tinh thần và sức mạnh nội sinh của dân tộc
Chương trình hành động số 60-CTr/TU ngày 27-5-2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định mục tiêu xây dựng nền văn hóa toàn diện, tiên tiến, đậm đà bản sắc, thống nhất trong đa dạng; phát huy giá trị văn hóa các dân tộc, gắn bảo tồn với phát triển, đưa văn hóa thực sự trở thành nguồn lực thúc đẩy kinh tế - xã hội. Theo đó, nhiệm vụ phát triển văn hóa phải được gắn với quy hoạch, kế hoạch phát triển của địa phương, đồng thời trở thành tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của tổ chức đảng hằng năm.
 |
| Khách du lịch tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm truyền thống của Tuyên Quang. |
Một trong các nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng con người Tuyên Quang phát triển toàn diện, có đạo đức, nhân cách, trí tuệ, thể lực và thẩm mỹ; bồi đắp các giá trị yêu nước, đoàn kết, nghĩa tình, tự cường, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương và sáng tạo. Cùng với đó là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội; chú trọng văn hóa trong Đảng, văn hóa công vụ, đề cao trách nhiệm nêu gương, tinh thần phục vụ Nhân dân, sự liêm chính và kỷ luật của đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Chương trình hành động số 60-CTr/TU đặt ra những mục tiêu cụ thể nhằm nâng cao đóng góp của văn hóa vào phát triển kinh tế: bảo đảm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa; phấn đấu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 5% GRDP vào năm 2030; xây dựng Lễ hội Thành Tuyên trở thành lễ hội văn hóa có tầm vóc quốc tế. Tầm nhìn đến năm 2045, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo phấn đấu đóng góp khoảng 8% GRDP.
Những định hướng đó cho thấy phát triển văn hóa không chỉ hướng tới gìn giữ những giá trị đã được vun đắp, mà còn phải khơi dậy tiềm năng, sức sáng tạo trong Nhân dân, biến bản sắc văn hóa thành nguồn lực phát triển.
Khát vọng phát triển
Tuyên Quang là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, cách mạng và bản sắc văn hóa của các dân tộc. Qua nhiều thế hệ, những giá trị ấy đã hun đúc nên phẩm chất con người nơi đây: yêu nước, đoàn kết, nghĩa tình, cần cù, sáng tạo và kiên cường trước khó khăn. Đây không chỉ là di sản của quá khứ mà còn là nguồn lực tinh thần quan trọng trong hành trình phát triển hôm nay.
Bản sắc văn hóa Tuyên Quang còn được tạo nên từ sự đa dạng văn hóa của các dân tộc. Văn hóa hiện diện trong nếp nhà, trang phục, ẩm thực, phong tục, tập quán và cách ứng xử trong cộng đồng. Đó là tiếng Then, đàn tính của người Tày; điệu Sình ca của người Cao Lan; hát Páo dung của người Dao; tiếng khèn của người Mông; trống đồng, điệu múa của người Lô Lô hay nghi lễ Nhảy lửa của người Pà Thẻn. Mỗi loại hình mang sắc thái riêng, phản ánh đời sống tinh thần, tình yêu quê hương và sự gắn bó cộng đồng được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Trong đời sống hiện đại, Lễ hội Thành Tuyên là biểu hiện sinh động của sức sáng tạo văn hóa từ cộng đồng. Từ những mô hình đèn Trung thu do người dân tự làm, tự tổ chức rước trong khu dân cư, hoạt động này đã trở thành sự kiện văn hóa - du lịch đặc trưng. Lễ hội góp phần kết nối cộng đồng, bồi đắp niềm tự hào và mở ra cơ hội phát triển các sản phẩm du lịch, dịch vụ gắn với văn hóa địa phương.
Từ vùng cực Bắc của Tổ quốc đến mảnh đất Thượng Lâm, bản sắc văn hóa các dân tộc đang trở thành nguồn lực phát triển du lịch cộng đồng. Nếu Lô Lô Chải hấp dẫn bởi kiến trúc và văn hóa truyền thống của người Lô Lô, thì Thượng Lâm mang đậm nét văn hóa đặc sắc người Tày. Những giá trị ấy tạo nên sức hút riêng cho mỗi điểm đến, đồng thời mở ra sinh kế, nâng cao thu nhập và khuyến khích người dân gìn giữ bản sắc dân tộc.
Động lực phát triển
Đồng chí Nguyễn Trung Ngọc, Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Để văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tỉnh Tuyên Quang xác định cần triển khai đồng bộ, quyết liệt và có trọng tâm các nhiệm vụ, giải pháp về phát triển văn hóa, con người trong giai đoạn mới.
 |
| Thực hành Then là Di sản phi vật thể đại diện nhân loại, đồng thời là “linh hồn” trong đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc Tày ở Tuyên Quang. |
Trước hết, tỉnh sẽ tập trung bảo tồn, gìn giữ và phát huy hiệu quả các giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc; gắn bảo tồn văn hóa với xây dựng con người Tuyên Quang phát triển toàn diện, có bản sắc, tri thức, trách nhiệm và khát vọng vươn lên. Đặc biệt, chú trọng phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số, di sản lịch sử, văn hóa cách mạng, coi đây là tài sản quý báu và nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững.
Cùng với đó, ngành Văn hóa tiếp tục tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách; bố trí nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực văn hóa; đẩy mạnh xã hội hóa, huy động sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức và toàn xã hội trong bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa. Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý, bảo tồn, số hóa di sản và quảng bá hình ảnh văn hóa, con người, vùng đất Tuyên Quang đến với du khách trong nước và quốc tế.
Một nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng là gắn bảo tồn, phát huy văn hóa với phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa. Tỉnh định hướng xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng dựa trên lợi thế về di sản, cảnh quan thiên nhiên, lễ hội, phong tục, tập quán và bản sắc văn hóa các dân tộc; phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm có chiều sâu, có chất lượng và giá trị gia tăng cao. Khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã, nghệ nhân và người dân trực tiếp tham gia sáng tạo, sản xuất các sản phẩm, dịch vụ văn hóa, du lịch đặc sắc.
Tỉnh xác định nhân dân vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là người gìn giữ, trao truyền và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Vì vậy, cần phát huy vai trò của cộng đồng, nghệ nhân, người có uy tín trong đồng bào các dân tộc; quan tâm đào tạo, truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia phát triển kinh tế từ chính tài nguyên văn hóa của địa phương.
Quan điểm xuyên suốt của tỉnh là bảo tồn văn hóa phải gắn với phát triển, phát triển phải đi đôi với bảo tồn; văn hóa không chỉ được gìn giữ trong đời sống cộng đồng mà còn phải trở thành sản phẩm, nguồn lực và động lực phát triển kinh tế - xã hội. Qua đó, vừa bảo vệ được bản sắc văn hóa truyền thống, vừa tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, góp phần đưa văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh và động lực phát triển nhanh, bền vững của tỉnh Tuyên Quang.
Bài, ảnh: Thanh Phúc/baotuyenquang.com.vn