Để thực hiện đạt mục tiêu đến năm 2030: Tuyên Quang phấn đấu đón khoảng 6 triệu lượt khách, du lịch đóng góp trên 10% GRDP của tỉnh và từng bước khẳng định vị thế là trung tâm du lịch quan trọng của vùng trung du và miền núi phía Bắc, tỉnh Tuyên Quang đã xác định rõ những tiềm năng, lợi thế và đánh giá thực trạng phát triển, từ đó đề ra những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong thời gian tới.
Tiềm năng, lợi thế nổi trội
Tuyên Quang có hệ thống tài nguyên du lịch phong phú, kết hợp hài hòa giữa giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống và cảnh quan thiên nhiên. Nổi bật là hệ thống di tích lịch sử cách mạng với Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào, Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Bình cùng nhiều di tích lịch sử, khảo cổ và kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu. Tuyên Quang cũng là vùng đất gắn liền với nhiều “địa chỉ đỏ” như: Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên, Đền thờ Anh hùng liệt sĩ tại điểm cao 468 (xã Thanh Thủy)… Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các loại hình du lịch lịch sử, về nguồn, giáo dục truyền thống cách mạng và nghiên cứu văn hóa.
Là địa bàn có đông đồng bào dân tộc cùng cư trú như: Đồng bào dân tộc Tày, Dao, Mông, Pà Thẻn, Lô Lô, Pu Péo, La Chí... với những nét văn hóa đặc trưng độc đáo, những lễ hội truyền thống, dân ca, dân vũ, nghề thủ công, kiến trúc bản địa và nền ẩm thực phong phú. Cùng với đó, Tuyên Quang có nhiều bản, làng của đồng bào dân tộc vẫn giữ được nếp sinh hoạt cổ xưa, được du khách ưa chuộng như: Làng Lô Lô Chải (xã Lũng Cú), Lao Xa (xã Sà Phìn), Làng văn hóa du lịch Tân Lập (xã Tân Trào), Làng văn hoá thôn Nặm Đíp (xã Lâm Bình), Làng Văn hóa du lịch cộng đồng thôn Bản Ba (xã Trung Hà)... Những giá trị văn hóa này tạo nên bản sắc riêng, góp phần hình thành các sản phẩm du lịch văn hóa và du lịch cộng đồng hấp dẫn.
Với đặc trưng địa hình núi cao, tỉnh sở hữu nhiều tài nguyên thiên nhiên, danh lam thắng cảnh nổi tiếng như: Khu du lịch sinh thái Na Hang - Lâm Bình, suối khoáng Mỹ Lâm, Cao nguyên đá Đồng Văn - Công viên địa chất toàn cầu được UNESCO công nhận. Tỉnh còn có hệ thống sông, hồ, thác nước, hang động, rừng đặc dụng và các khu bảo tồn thiên nhiên như: Thác Du Già (xã Du Già), thác Mơ (xã Na Hang), hang Bó Ngoặng (xã Minh Quang)… tạo điều kiện để phát triển du lịch thể thao mạo hiểm với các hoạt động trekking, leo núi, chèo kayak, dù lượn, khám phá hang động.
Tuyên Quang không chỉ nổi tiếng với các địa danh thiên nhiên kỳ vĩ mà còn có đường biên giới dài hơn 277 km, tiếp giáp với hai tỉnh Quảng Tây và Vân Nam của Trung Quốc; có cặp cửa khẩu Quốc tế Thanh Thủy - Thiên Bảo và 03 cặp cửa khẩu phụ: Săm Pun - Điền Bồng, Phố Bảng - Đổng Cán, Xín Mần - Đô Long và 11 lối mở khác… từ đó không chỉ góp phần thúc đẩy thông thương hàng hóa mà còn là cơ hội để phát triển du lịch thương mại, biên giới.
Thực trạng phát triển du lịch
Những năm qua, du lịch Tuyên Quang đã có nhiều chuyển biến tích cực. Công tác tuyên truyền, quảng bá được đổi mới mạnh mẽ, kết hợp giữa báo chí, mạng xã hội, các sự kiện xúc tiến du lịch và ứng dụng công nghệ số. Giáo dục về du lịch cũng được lồng ghép trong trường học nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn và phát huy tài nguyên du lịch. Giai đoạn từ năm 2020 đến nay, các trường học trên địa bàn tỉnh đã tổ chức trên 2.500 buổi tuyên truyền, gần 18.000 tiết học lồng ghép nội dung du lịch, gần 1.700 hoạt động ngoại khóa về du lịch trong các trường phổ thông…
Công tác quy hoạch và đầu tư hạ tầng được chú trọng. Tỉnh đã dành 2.300 ha cho phát triển du lịch và bảo tồn di sản văn hóa, trong đó 640,18 ha thuộc khu vực Cao nguyên đá Đồng Văn. Nhiều tuyến giao thông kết nối các khu, điểm du lịch được nâng cấp; hạ tầng điện, viễn thông, internet từng bước hoàn thiện; nhiều dự án nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí được triển khai. Hệ thống cơ sở lưu trú, doanh nghiệp lữ hành và dịch vụ du lịch ngày càng phát triển, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của du khách.
Lễ hội Thành Tuyên - điểm đến của nhiều du khách quốc tế và trong nước
Các sản phẩm, loại hình du lịch ngày càng đa dạng, toàn tỉnh hiện có 794 di tích, trong đó có các khu, điểm tiêu biểu như: Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào, Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Bình…. Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, du lịch tâm linh, du lịch cộng đồng và thể thao mạo hiểm được đầu tư khai thác hiệu quả. Nổi bật như Lễ hội Thành Tuyên, Lễ hội nhảy lửa của người Pà Thẻn, Lễ hội Gầu Tào… đã trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc. Đến nay, toàn tỉnh đã hình thành 54 làng văn hóa du lịch cộng đồng tiềm năng, trong đó có 28 làng đủ điều kiện phục vụ khách du lịch và 09 làng có sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 4 sao, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.
Lễ hội nhảy lửa- nét bản sắc văn hóa độc đáo của đồng bào dân tộc Pà Thẻn
Công tác phát triển nguồn nhân lực du lịch cũng có nhiều chuyển biến. Toàn tỉnh có khoảng 27.600 lao động tham gia trong chuỗi giá trị du lịch. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt trên 50% từ các chương trình đào tạo nghề, tập huấn và hỗ trợ phát triển du lịch bền vững. Đội ngũ hướng dẫn viên có 328 người, đáp ứng nhu cầu phục vụ khách du lịch. Lao động là người dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao, tạo lợi thế về bản sắc văn hóa trong phát triển du lịch cộng đồng.
Nhờ những nỗ lực đó, lượng khách du lịch tăng trưởng khá, nhiều điểm đến của tỉnh được ghi nhận và vinh danh trên các diễn đàn du lịch trong nước, quốc tế: Năm 2025 thôn Lô Lô Chải (xã Lũng Cú) được vinh danh Làng du lịch tốt nhất thế giới; Cao nguyên đá Đồng Văn được vinh danh Điểm đến văn hóa hàng đầu thế giới… Năm 2025, tỉnh Tuyên Quang ước đón khoảng 3,9 triệu lượt khách du lịch, tổng doanh thu ước đạt trên 10.633 tỷ đồng; 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh đón trên 2,09 triệu lượt khách du lịch, tổng doanh thu ước đạt trên 5.000 tỷ đồng. Đặc biệt, Tuyên Quang được Tạp chí du lịch quốc tế Time Out bình chọn vào top 51 điểm đến đẹp nhất thế giới.
Tuy nhiên, du lịch của tỉnh vẫn còn những hạn chế cần sớm khắc phục. Hạ tầng và cơ sở vật chất tại nhiều khu, điểm du lịch chưa đồng bộ. Nhiều giá trị văn hóa truyền thống chưa được khai thác tương xứng để tạo thành sản phẩm đặc trưng. Chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế, nhất là kỹ năng nghề và ngoại ngữ….
Khơi thông điểm nghẽn, tạo động lực mới cho phát triển du lịch
Những kết quả đạt được trong thời gian qua là tiền đề quan trọng để Tuyên Quang tiếp tục phát huy tiềm năng, lợi thế, song cũng cho thấy "điểm nghẽn" cần được tháo gỡ, để phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, tỉnh Tuyên Qiang xác định các nhiệm vụ, giải pháp cần tập trung triển khai thực hiện trong thời gian tới:
Trước hết, tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về du lịch. Các cấp ủy tiếp tục cụ thể hóa chủ trương của Trung ương và của tỉnh thành các chương trình, kế hoạch phù hợp với điều kiện thực tiễn; hoàn thiện quy hoạch phát triển du lịch gắn với phát triển hạ tầng, bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường và cải thiện môi trường đầu tư. Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu; tăng cường thanh tra, kiểm tra, bảo đảm chất lượng dịch vụ, xây dựng môi trường du lịch văn minh, an toàn và thân thiện.
Cần tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cả hệ thống chính trị và cộng đồng về vai trò của du lịch. Đẩy mạnh tuyên truyền; phát huy vai trò của các cơ quan báo chí, truyền thông và nền tảng số trong quảng bá hình ảnh địa phương; tổ chức các sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch có quy mô, tạo sức lan tỏa và nâng cao thương hiệu điểm đến.
Một trong những nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định là tập trung nguồn lực đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng và thu hút các nguồn vốn xã hội. Ưu tiên đầu tư các tuyến giao thông kết nối đến khu, điểm du lịch trọng điểm; phát triển đồng bộ hệ thống cơ sở lưu trú, dịch vụ, hạ tầng số và các công trình phục vụ du khách. Hoàn thiện cơ chế, chính sách ưu đãi để thu hút các nhà đầu tư; đẩy mạnh xã hội hóa, huy động hiệu quả các nguồn lực trong và ngoài nước phục vụ phát triển du lịch.
Song song với đầu tư hạ tầng, việc xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng, khác biệt là yêu cầu cấp thiết. Tỉnh cần tiếp tục khai thác hiệu quả giá trị của Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào, Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang - Lâm Bình, suối khoáng Mỹ Lâm và các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc để phát triển đồng bộ các loại hình du lịch lịch sử, sinh thái, nghỉ dưỡng, cộng đồng, tâm linh và thể thao mạo hiểm. Nâng tầm các lễ hội truyền thống, phát triển sản phẩm OCOP, homestay và các sản phẩm trải nghiệm mang đậm bản sắc địa phương.
Đẩy mạnh liên kết, hợp tác phát triển du lịch cần được xác định là giải pháp chiến lược. Tỉnh cần tăng cường kết nối với Hà Nội, Quảng Ninh, Lào Cai và các tỉnh vùng Việt Bắc, Tây Bắc để hình thành các tuyến, tour liên vùng; mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp lữ hành lớn nhằm xây dựng chuỗi sản phẩm có sức cạnh tranh cao.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, ứng dụng khoa học, công nghệ phải trở thành động lực mới của phát triển du lịch. Tỉnh cần xây dựng cơ sở dữ liệu số về tài nguyên và dịch vụ du lịch; phát triển bản đồ số, hệ thống thuyết minh tự động, tour tham quan thực tế ảo, nền tảng đặt phòng, đặt tour và thanh toán trực tuyến; đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số, mạng xã hội.
Phát huy những lợi thế nổi trội về lịch sử, văn hóa, thiên nhiên và con người, Tuyên Quang có đầy đủ điều kiện để bứt phá, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng trong cơ cấu kinh tế của tỉnh. Với quyết tâm chính trị cao, sự đồng hành của doanh nghiệp và sự tham gia tích cực của cộng đồng, cùng việc triển khai đồng bộ các giải pháp chiến lược, Tuyên Quang có cơ sở để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, đóng góp tích cực vào tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và nâng cao vị thế của tỉnh trong vùng trung du và miền núi phía Bắc cũng như trên bản đồ du lịch Việt Nam.
Nguyễn Yến, BTG & DVTU