Đình Tân Trào – Thủ đô Khu giải phóng năm xưa
81 đã trôi qua, nhưng mỗi địa danh, mỗi sự kiện gắn với Tuyên Quang trong mùa Thu lịch sử năm 1945 vẫn là niềm tự hào sâu sắc của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc trong tỉnh và nhân dân cả nước; đồng thời là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn để quê hương cách mạng tiếp tục vững bước trên con đường đổi mới và phát triển.
Những năm đầu thập niên 40 của thế kỷ XX, trước yêu cầu cấp bách của phong trào cách mạng, Trung ương Đảng và lãnh tụ Hồ Chí Minh đã lựa chọn vùng núi Việt Bắc làm căn cứ địa cách mạng. Với địa thế hiểm trở, nhân dân giàu truyền thống yêu nước, một lòng tin theo Đảng, Tuyên Quang nhanh chóng trở thành địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng.
Từ năm 1944 đến năm 1945, nhiều cơ quan lãnh đạo của Đảng, Mặt trận Việt Minh được xây dựng và hoạt động tại Tuyên Quang. Nơi đây trở thành trung tâm kết nối phong trào cách mạng trong cả nước, là hậu phương trực tiếp cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.
Ngày 4-6-1945, theo chỉ thị của lãnh tụ Hồ Chí Minh, Khu giải phóng Việt Bắc chính thức được thành lập, gồm sáu tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang và Thái Nguyên. Tân Trào, thuộc huyện Sơn Dương (nay là xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang), được chọn làm Thủ đô Khu giải phóng. Đây là quyết định có ý nghĩa chiến lược, khẳng định vị trí đặc biệt của Tuyên Quang trong tiến trình chuẩn bị Tổng khởi nghĩa.
Tháng 8 năm 1945, khi phát xít Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng minh vô điều kiện, thời cơ tổng khởi nghĩa đã chín muồi. Từ Tân Trào, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhanh chóng triệu tập Hội nghị toàn quốc của Đảng. Từ ngày 13 đến ngày 15-8-1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào. Hội nghị quyết định phát động Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương. Đây là quyết định lịch sử thể hiện bản lĩnh, trí tuệ và tầm nhìn chiến lược của Đảng, nắm bắt đúng thời cơ để đưa cách mạng đến thắng lợi.
Ngay sau Hội nghị toàn quốc của Đảng, ngày 16 và 17-8-1945, Đại hội Quốc dân được tổ chức tại đình Tân Trào với sự tham dự của hơn 60 đại biểu đại diện cho các tầng lớp nhân dân và các dân tộc trên cả nước. Đại hội đã thông qua chủ trương Tổng khởi nghĩa, tán thành 10 chính sách lớn của Việt Minh, quyết định Quốc kỳ, Quốc ca và bầu Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.
Có thể khẳng định, Đại hội Quốc dân Tân Trào là hình ảnh thu nhỏ của Quốc dân Đại hội, là tiền thân của Quốc hội nước Việt Nam sau này. Những quyết định được thông qua tại Đại hội đã tạo cơ sở chính trị, pháp lý và sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc để tiến hành cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên phạm vi cả nước. Cũng tại Tân Trào, chiều ngày 16-8-1945, dưới bóng cây đa lịch sử, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đọc Quân lệnh số 1, hạ lệnh xuất quân tiến về giải phóng Thái Nguyên, mở đầu cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Từ đây, ngọn lửa cách mạng bùng lên mạnh mẽ, lan tỏa từ Việt Bắc đến đồng bằng, từ thành thị đến nông thôn.
Chỉ trong thời gian ngắn, chính quyền cách mạng đã giành được thắng lợi ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn và hầu hết các địa phương trên cả nước. Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám là thành quả của sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng. Trong thắng lợi vĩ đại đó, Tuyên Quang tự hào là nơi phát đi những mệnh lệnh lịch sử, nơi hội tụ ý chí và khát vọng độc lập của toàn dân tộc.
Lịch sử cũng ghi nhận những đóng góp to lớn của đồng bào các dân tộc Tuyên Quang đối với cách mạng. Bằng tình cảm son sắt với Đảng và Bác Hồ, Nhân dân đã chở che, bảo vệ, nuôi dưỡng cán bộ cách mạng; dành những điều kiện tốt nhất để Trung ương Đảng và lãnh tụ Hồ Chí Minh hoạt động an toàn. Chính lòng dân vững chắc đã làm nên “thành đồng” cách mạng, góp phần quyết định để Tân Trào trở thành trung tâm chỉ huy cuộc Tổng khởi nghĩa.
Tượng đài “Bác Hồ ở Tân Trào” tại xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang (được khánh thành vào tháng 8/2025)
Ngày nay, Tân Trào đã trở thành Khu di tích quốc gia đặc biệt, địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ. Đình Tân Trào, lán Nà Nưa, cây đa Tân Trào, đình Hồng Thái cùng nhiều di tích lịch sử khác không chỉ là chứng nhân của mùa Thu cách mạng năm 1945 mà còn là biểu tượng của ý chí độc lập, tự cường và khát vọng phát triển của dân tộc Việt Nam.
Đối với thế hệ trẻ hôm nay, những giá trị lịch sử của Tân Trào càng có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc. Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc giáo dục truyền thống cách mạng không chỉ nhằm giúp thanh thiếu niên hiểu biết về lịch sử dân tộc mà còn góp phần bồi đắp lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm đối với quê hương, đất nước. Mỗi chuyến hành trình về nguồn tại Tân Trào, mỗi giờ học lịch sử gắn với các di tích cách mạng, mỗi câu chuyện về Bác Hồ, về các thế hệ tiền bối cách mạng đều là những bài học sinh động, trực quan, giúp thế hệ trẻ cảm nhận sâu sắc giá trị của độc lập, tự do được đánh đổi bằng biết bao hy sinh, mất mát của các thế hệ cha anh. Từ đó, hun đúc khát vọng cống hiến, tinh thần vượt khó, ý chí vươn lên trong học tập, lao động và công tác.
Trong điều kiện tỉnh Tuyên Quang mới đang mở rộng không gian phát triển, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, việc phát huy giá trị di sản cách mạng của Thủ đô Khu giải phóng càng có ý nghĩa quan trọng. Đây không chỉ là nguồn lực để phát triển du lịch lịch sử, văn hóa mà còn là nền tảng để xây dựng con người Tuyên Quang giàu lòng yêu nước, có bản lĩnh chính trị vững vàng, khát vọng cống hiến và trách nhiệm xã hội cao.
Phát huy truyền thống quê hương cách mạng, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc tỉnh Tuyên Quang hôm nay đang nỗ lực thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, nâng cao đời sống Nhân dân. Từ vùng đất từng là Thủ đô Khu giải phóng, Tuyên Quang đang vươn lên mạnh mẽ, trở thành điểm sáng về phát triển xanh, du lịch lịch sử, văn hóa và sinh thái của khu vực trung du và miền núi phía Bắc.
Mỗi dịp tháng Tám về, âm vang của những ngày lịch sử tại Tân Trào lại vọng về nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau về giá trị thiêng liêng của độc lập, tự do. Tự hào là quê hương của Thủ đô Khu giải phóng, nơi phát lệnh Tổng khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945, Tuyên Quang mãi mãi xứng đáng với danh hiệu quê hương cách mạng, quê hương của lòng yêu nước, ý chí kiên cường và khát vọng vươn lên của dân tộc Việt Nam.
Đặc biệt, trách nhiệm của thế hệ hôm nay không chỉ là gìn giữ những di tích, hiện vật hay ký ức lịch sử, mà còn là tiếp nối tinh thần Tân Trào bằng những hành động thiết thực trong học tập, lao động, sáng tạo và phụng sự Tổ quốc. Đó chính là cách tri ân ý nghĩa nhất đối với các thế hệ cách mạng tiền bối, đồng thời làm cho ngọn lửa của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tiếp tục được truyền trao, tỏa sáng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
BBT