Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, những dịp sinh nhật của Người chưa bao giờ là câu chuyện của riêng cá nhân mình. Ở đó không có sự phô trương, nghi lễ cầu kỳ hay mong muốn được tôn vinh. Trái lại, từ những mẩu chuyện nhỏ về ngày sinh nhật của Bác, càng thấy rõ hơn một nhân cách lớn: giản dị đến mực thước, thanh cao mà gần gũi, suốt đời chỉ nghĩ cho dân, cho nước. Bác thường dặn trước các địa phương, các cơ quan là không nên tổ chức chúc thọ linh đình, vì Bác sợ tốn thời giờ, tiền bạc của nhân dân, trong lúc đời sống và cuộc chiến đấu của nhân dân còn khó khăn, gian khổ… 

          Ngày 19/5/1946, lần đầu tiên một hình thức mừng sinh nhật được tổ chức như để biểu thị khối đại đoàn kết của toàn dân, toàn dân quanh vị lãnh tụ của một quốc gia non trẻ đang đương đầu với những thử thách to lớn. Hôm đó, tại Bắc Bộ phủ, Bác Hồ đã tiếp đại biểu Thiếu nhi Thủ đô, tự vệ, hướng đạo sinh và các đại biểu Nam Bộ đến chúc thọ, Bác đã chụp ảnh chung với các cháu thiếu nhi và nói chuyện với các đại biểu Nam Bộ. Đáp lại tình cảm của mọi người, Bác nói “Thật ra, các bác ở đây làm to sinh nhật tôi, chứ tuổi 56 chưa có gì đáng chúc thọ, cũng hãy còn như thanh niên cả, mà trước các anh, các chị, trước cảnh êm vui ở Bắc đây, tôi thật thấy làm xấu hổ rằng trong Nam chưa được thái bình”.

          Ngày 19/5/1947, giữa lúc chiến tranh lan rộng ra cả nước, sinh nhật Bác diễn ra tại một địa điểm bí mật trên chiến khu ở Sơn Dương (Tuyên Quang) chỉ với một bó hoa rừng của những người thân cận tặng người đứng đầu cuộc kháng chiến. Nhưng Bác đã dành bó hoa ấy để đi viếng người cấp dưỡng của mình vừa qua đời vì sốt rét.

          Ngày 19/5/1948, Quốc hội, Chính phủ, các đoàn thể và các tầng lớp nhân dân đã gửi thư chúc mừng nhân sinh nhật Bác. Đáp lại những lời chúc mừng, Bác viết thư cảm ơn, có đoạn: "Đồng bào yêu mến chúc thọ tôi, tôi biết lấy gì, nói gì để báo đáp lại lòng thân ái ấy? Tôi chỉ có một cách báo đáp là kiên quyết cùng đồng bào chịu cực, chịu khổ, quyết cùng đồng bào kháng chiến cho đến thắng lợi hoàn toàn…".

          Ngày 19/5/1949, Bác không muốn tổ chức lễ mừng sinh nhật của mình, vả lại lúc này tình hình chiến sự đang ác liệt. Vì thế để trả lời một số cán bộ đề nghị tổ chức sinh nhật mình, trước ngày 19/5, Bác đã làm bài thơ “Không đề”

                                                            “Vì nước nên chưa nghĩ đến nhà
                                                            Năm mươi chín tuổi vẫn chưa già
                                                          Chờ cho kháng chiến thành công đã
                                                               Bạn sẽ ăn mừng sinh nhật ta”.

          Trước ngày 19/5/1950, tại một cuộc họp cán bộ các cơ quan Trung ương ở Thác Dẫng, Sơn Dương (Tuyên Quang), nhân cuộc họp nhiều đồng chí đến chúc mừng sinh nhật Bác, để cảm ơn và đáp lại lời chúc thọ của mọi người, Bác đã làm bài thơ:

                                                     “ Sáu mươi tuổi hãy còn xuân chán
                                                         So với ông Bành vẫn thiếu niên
                                                       Ăn khỏe, ngủ ngon, làm việc khỏe
                                                           Trần mà như thế kém gì tiên”.

          Khi ở Hà Nội, đúng ngày 19/5, Bác thường đi làm việc, thăm hỏi một nơi khác để tránh những nghi lễ phiền phức tốn kém. Ngày 19/5/1953, Bác thăm các cháu lớp mẫu giáo nhỏ tuổi, con em của các đồng chí cán bộ các cơ quan Trung ương; Bác nhắc các cô giáo phải cố gắng nuôi dạy các cháu cho chu đáo; Bác còn chụp ảnh chung với cô giáo và các cháu. Trước đó Bác làm bài thơ đọc và gửi đến mọi người, với nhan đề: “Sáu mươi ba tuổi”:

                                                            “Chưa năm mươi đã kêu già
                                                     Sáu ba mình vẫn nghĩ là đương trai
                                                       Sống quen thanh đạm nhẹ người
                                                   Việc làm tháng rộng ngày dài ung dung”.

          Chính từ những điều bình dị ấy mà tầm vóc tư tưởng, đạo đức, phong cách của Bác càng trở nên lớn lao. Người sống giản dị nhưng không giản đơn; tiết kiệm nhưng không khắc khổ; gần dân nhưng luôn mang tầm nhìn của một lãnh tụ vĩ đại. Ẩn sau mỗi câu chuyện về ngày sinh nhật của Bác là bài học sâu sắc về trách nhiệm công dân, về đạo đức của người cán bộ, đảng viên: càng giữ trọng trách lớn càng phải biết sống khiêm nhường, tận tụy và vì lợi ích của nhân dân.

          Hôm nay, khi đất nước đang trên hành trình phát triển và hội nhập, những câu chuyện ấy vẫn còn nguyên giá trị. Giữa nhịp sống hiện đại với không ít biểu hiện của hình thức, phô trương và chủ nghĩa cá nhân, phong cách sống của Bác càng gợi nhiều suy ngẫm. Học Bác không chỉ ở những điều lớn lao mà bắt đầu từ sự giản dị trong suy nghĩ, tiết kiệm trong hành động, trách nhiệm với công việc và biết đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng.

Hình ảnh bác Hồ làm việc trong hang đá ở Việt Bắc năm 1951

          Kỷ niệm ngày sinh nhật của Bác vì thế không chỉ là dịp để tưởng nhớ một lãnh tụ thiên tài, mà còn để mỗi người tự soi lại mình, tự hỏi đã sống xứng đáng với những điều Người căn dặn hay chưa. Bởi điều còn mãi từ cuộc đời Hồ Chí Minh không chỉ là sự nghiệp giải phóng dân tộc, mà còn là tấm gương đạo đức sáng ngời của một con người suốt đời “chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”.

                                                                                                                  BBT