Tầm nhìn và phương châm

Nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng bản chất, chúng ta thấy rằng: Tham nhũng, lãng phí và tiêu cực chính là 3 "bóng ma" đang ám ảnh, đe dọa trực diện đến tiền đồ dân tộc. Tại sao phải tiến hành đồng bộ, quyết liệt "ba trong một" này? Câu trả lời nằm ngay trong sự vận động khắc nghiệt của thực tiễn và đang thách thức dân tộc.

Thứ nhất, tham nhũng-cái vòi bạch tuộc đục khoét nguồn lực.

Nếu tham nhũng là hành vi chiếm đoạt lợi ích công thành túi riêng, thì nó chính là kẻ thù trực diện nhất. Tham nhũng làm biến dạng công lý, làm méo mó các quan hệ kinh tế và biến quyền lực nhân dân ủy thác thành món hàng để mặc cả. Nhưng, nếu chúng ta chỉ tập trung chặt đứt "cái vòi" tham nhũng mà quên đi cái gốc rễ của nó, thì sự thất bại là điều báo trước.

Ảnh minh họa: vov.vn 
 

Tham nhũng không tự nhiên sinh ra. Nó là "đứa con hư" của sự thiếu kiểm soát quyền lực. Khi một bộ phận cán bộ coi chức quyền là phương tiện để "vinh thân phì gia", họ đã tự tách mình ra khỏi nhân dân, biến mình thành một giai tầng đặc quyền, đặc lợi. Đó chính là sự phản bội lại lý tưởng của Đảng.

Thứ hai, lãng phí-"giặc nội xâm" giấu mặt và tàn khốc.

Từ thực tiễn, xác chứng lãng phí còn nguy hiểm hơn cả tham nhũng.

Tại sao? Vì tham nhũng có thể định lượng, có thể chỉ mặt đặt tên kẻ thụ hưởng, nhưng lãng phí lại là sự mất mát vô hình, biến ảo và khó kiểm soát...

Lãng phí thời gian, lãng phí cơ hội, lãng phí nguồn lực đất nước và đặc biệt là lãng phí niềm tin của nhân dân. Một dự án "đắp chiếu" hàng thập kỷ, một bộ máy hành chính cồng kềnh "sáng cắp ô đi, tối cắp ô về", hay những quy hoạch treo làm khổ hàng triệu đồng bào... đó là sự tàn phá khủng khiếp. Lãng phí không chỉ là mất tiền, mà là mất cơ hội phát triển của dân tộc trong cuộc đua toàn cầu. Nếu không chống lãng phí đồng bộ với chống tham nhũng, chúng ta giống như người đang cố múc nước bằng một chiếc thùng thủng đáy: Bao nhiêu công sức đổ vào cũng sẽ trôi đi mất.

Thứ ba, tiêu cực-"vườn ươm" của mọi tội lỗi.

Nút thắt quan trọng nhất trong "tam giác quỷ" này chính là tiêu cực. Tiêu cực là sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Nếu tham nhũng và lãng phí là phần "ngọn" (hành vi), thì tiêu cực là phần "gốc" (tư tưởng).

Một cán bộ không tham tiền nhưng "thờ ơ, vô cảm", "thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không đấu tranh", đó là tiêu cực. Một kẻ cơ hội chính trị, chạy chức, chạy quyền, nịnh trên nạt dưới, đó là tiêu cực. Chính sự mục ruỗng về đạo đức này là "vườn ươm" để tham nhũng và lãng phí nảy mầm. Không thể có một bộ máy trong sạch nếu những mắt xích tạo nên nó đang bị "rỉ sét" bởi lối sống hưởng lạc, thực dụng và vị kỷ.

Mệnh lệnh từ thực tiễn      

Tham nhũng sinh ra từ sự tiêu cực; tiêu cực dẫn đến lối sống xa hoa, lãng phí; và lãng phí lại là kẽ hở để tham nhũng hoành hành. Kinh nghiệm lại cho thấy, nếu chỉ chống tham nhũng mà buông lỏng chống tiêu cực, chúng ta chỉ đang "cắt ngọn cỏ" mà để lại bộ rễ. Nếu chỉ chống lãng phí mà không triệt tiêu sự tiêu cực trong tư tưởng cán bộ, thì sự tiết kiệm chỉ là hô hào, khiên cưỡng, giả tạo.

Tiến hành đồng bộ 3 mặt trận này chính là sự thể hiện tư duy hệ thống của Đảng. Nó đòi hỏi một sự "tổng tấn công" vào mọi ngóc ngách của sự tha hóa và thoái hóa quyền lực, với phương châm không có vùng cấm, không có ngoại lệ và không có điểm dừng.

Xây dựng, chỉnh đốn Đảng không phải là những khẩu hiệu khô khan treo trên tường. Khi Đảng tiên phong và quyết liệt, lòng dân sẽ thuận và ủng hộ. Mà lòng dân chính là thước đo chính xác nhất sự đúng đắn của quyết tâm khi Đảng tiên phong và dân vững lòng tin. 

Chống là quan trọng, nhưng xây mới là gốc rễ. Nếu chỉ chặt cành mà không diệt trừ tận gốc tâm bệnh, bạo bệnh của người cầm quyền, thì "cỏ dại" tham nhũng, lãng phí, tiêu cực sẽ lại mọc lên sau mỗi “mùa mưa” kỷ luật. Cái gốc ấy chính là danh dự. Một khi đảng viên, cán bộ còn coi trọng chiếc ghế hơn lương tâm, coi trọng túi tiền hơn thanh danh, thì mọi quy định, dù đúng dù hay, đều trở nên vô nghĩa.

"Chiếc lồng" cơ chế và "sức mạnh" của nhân dân

Thực tiễn nhân loại xác tín, tham nhũng không chừa một thể chế hay quốc gia nào. Nó là "con đẻ" của sự tha hóa quyền lực khi thiếu kiểm soát, dù đó là quốc gia đa đảng hay đơn đảng. Vì thế, Việt Nam không cần một "chiếc áo" ngoại lai không hợp thời với hình hài văn hóa và lịch sử dân tộc, như ai đó mơ mộng. Thể chế chúng ta đang hoàn thiện là một hệ thống kiểm soát quyền lực Việt Nam, với 3 trụ cột:

Một là, kiểm soát quyền lực bằng cơ chế-nhốt quyền lực vào "lồng" pháp luật: Quyền lực là con dao hai lưỡi, là “thuốc phiện” có sức gây nghiện ghê gớm. Nếu không được nhốt vào "lồng" cơ chế, không được soi chiếu bởi ánh sáng của đạo đức và sự giám sát của cơ quan chức năng, của nhân dân, nó sẽ biến người đày tớ của nhân dân thành “ông quan cách mạng”, biến công bộc thành kẻ đục khoét quốc gia. Quyền lực là con ngựa bất kham, nếu không có dây cương của luật pháp và kỷ luật đảng, nó sẽ giày xéo lợi ích dân tộc.

Chúng ta hoàn thiện cơ chế để cán bộ: Không thể-không dám-không muốn và không cần tham nhũng. "Không thể" bằng hệ thống pháp luật hoàn bị; "không dám" bằng sự nghiêm minh của pháp luật; "không cần" bằng chế độ đãi ngộ thỏa đáng; nhưng quan trọng nhất là "không muốn" bằng sự thức tỉnh của lương tâm và bản lĩnh con người. Trong lúc đất nước đang cần những bước đột phá, sự im lặng, cầu an, “mũ ni che tai” của một bộ phận cán bộ không chỉ là sự lười biếng mà là một loại lãng phí cơ hội, tham nhũng thời gian. Thờ ơ là đồng lõa. Chúng ta không cần gì những hạng người thờ ơ, không làm gì cả.

Đặc biệt, phải hoàn thiện thể chế bằng hệ thống kiểm tra, giám sát bằng việc phân định rõ trách nhiệm người đứng đầu. Không ai có quyền đứng trên pháp luật, không có "vùng cấm" nào được đứng ngoài vòng pháp luật bởi bất cứ danh xưng hay chức vụ nào. Đây chính là thách thức lớn nhất trên phương diện này.

Hai là, kiểm soát bằng văn hóa: Xây dựng đạo đức liêm chính để cán bộ không thể, không dám, không muốn và không cần tham nhũng. Nói khái lược, văn hóa Đảng đó phải là nền móng của sự liêm chính. Kiểm soát bằng luật pháp là "trị ngọn", kiểm soát bằng văn hóa mới là "trị gốc". Không có liêm sỉ thì luật pháp phong phú bao nhiêu cũng không đủ. Tham nhũng, lãng phí thực chất là con đẻ của sự tha hóa, thoái hóa quyền lực bắt đầu trong niềm tin và đạo đức. Khi người ta không còn biết hổ thẹn trước nhân dân, khi sự liêm sỉ bị vứt bỏ bên lề những cuộc ngã giá, những vụ bắt tay dưới gầm bàn của những liên minh ma quỷ, thì đó là lúc sự tồn vong của chế độ bị đe dọa.

Theo đó, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện thể chế mà ở đó, sự liêm chính là một giá trị văn hóa tự thân, chứ không chỉ là nỗi sợ hãi trước chế tài. Người có liêm sỉ thì không bao giờ lấy cái không phải của mình. Kinh tế có thể có lúc thăng, lúc trầm, nhưng văn hóa chính trị là cái còn lại sau cùng để giữ cho dân tộc không bị hòa tan và Đảng không bị biến chất. Văn hóa chính là động lực, là hệ điều hành của sự phát triển trong sạch, bền vững và nhân văn quốc gia.

Muốn thành công trong kỷ nguyên vươn mình, chúng ta phải có một hệ thống chính trị sạch sẽ và tinh gọn. Sự "bung ra" của tham nhũng hiện nay chính là quá trình chủ động đào thải những vật cản, tạp chất để hệ thống trở nên tinh hoa, trong sạch và vững mạnh hơn. Nhân tố quyết định thành công là, cần thanh lọc đội ngũ và hoàn thiện vận hành của thể chế ấy.

Chúng ta không thể xây dựng một nền kinh tế hùng cường trên một nền tảng chính trị bạc nhược và một đội ngũ cán bộ không biết nhục khi tham nhũng, lãng phí và tiêu cực. Một đảng viên, cán bộ biết lấy liêm sỉ làm tấm căn cước, biết lấy danh dự làm lẽ sống thì dù có kẽ hở cơ chế, họ cũng không bao giờ chạm tay biển thủ, trộm cắp những đồng tiền của nhân dân một cách đáng sỉ nhục và táng tận lương tâm. Đây mới là cái gốc của vấn đề. Chúng ta đang làm thành công tất cả vì điều đó.

Ba là, kiểm soát quyền lực bằng sức mạnh nhân dân: Thể chế của Đảng Cộng sản Việt Nam là thể chế "lấy dân làm gốc". Nhân dân tham gia kiểm tra, giám sát tối cao. Sức mạnh kiểm soát tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thực thụ nằm ở hàng triệu đôi mắt của nhân dân. Đảng và nhân dân sẵn sàng khoan dung cho những ai sai sót trong quá trình khai phá con đường đổi mới, nhưng tuyệt đối không dung thứ cho những kẻ mượn danh “đổi mới” để hành động vô pháp, vô đạo hay lạm dụng danh nghĩa chống tham nhũng, lãng phí để trục lợi cá nhân, phe nhóm.

Tiếp tục thể chế hóa quyền và phạm vi, mức độ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra, đặc biệt là quyền giám sát (ở nơi cư trú, nơi làm việc...) và phán xét sự liêm chính của cán bộ thông qua lá phiếu, xem đây là rường cột của cơ chế kiểm soát quyền lực quan trọng nhất. Cuộc chiến này không thể chỉ dựa vào một vài cơ quan, hàng trăm hay thậm chí hàng nghìn “người đốt lò". Nó phải là cuộc cách mạng trong cách mạng của toàn dân, với sự giám sát của hàng triệu đôi mắt nhân dân, những người yêu nước thương nòi, những người không chấp nhận sự mục ruỗng trong bộ máy và hủ bại về nhân tính dù đó là ai. Thượng tôn pháp luật để giữ kỷ cương, nhưng thực thi nhân nghĩa để thu phục lòng người và trao quyền cho nhân dân trong kiểm soát quyền lực.

Nói khái lược, lấy dân làm gốc, lấy đức làm đầu song hành pháp luật làm khung và lấy khát vọng trong sạch bộ máy hệ thống chính trị làm động lực.

Chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không phải là cuộc đấu đá phe nhóm, càng không phải là sự bất lực của hệ thống, như ai đó chỉ trích, mà là cuộc chiến vì danh dự của Đảng và vận mệnh của dân tộc. Cuộc chiến này là trường kỳ. Đảng và dân tộc đang mạnh lên từ chính những cơn đau tự phẫu thuật, vì danh dự Việt Nam.

Việt Nam đang vươn mình tới phú cường. Chúng ta kiên định con đường đã chọn, lấy đạo lý làm gốc, lấy luật pháp làm động lực và hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu tối thượng!

Theo TS NHỊ LÊ, nguyên Phó tổng biên tập Tạp chí Cộng sản/qdnd.vn