Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, ngày 19/12/1946, được Chủ tịch Hồ Chí Minh viết trong bối cảnh rất khẩn trương, khi thực dân Pháp bộc lộ rõ dã tâm gây chiến và xâm lược nước ta bằng sức mạnh quân sự, bất chấp các thỏa thuận trước đó. Đồng thời, áng hùng văn này, thể hiện hệ tư tưởng của một nhà chính trị, ngoại giao và quân sự kiệt xuất. Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến là sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta.
Lời kêu gọi Toàn quốc Kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày 19/12/1946. Nguồn ảnh: Internet
Sau hơn 80 năm dưới ách thống trị tàn bạo của thực dân Pháp, Nhân dân Việt Nam đã làm nên cuộc Cách mạng tháng tám năm 1945 vĩ đại, đánh đuổi Nhật - Pháp, giành được độc lập cho dân tộc. Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà được khai sinh với bản Tuyên ngôn Độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố trước quốc dân và thế giới, ngày 2/9/2945, tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc và Tổ quốc Việt Nam - Kỷ nguyên Độc lập và Tự do.
Bối cảnh sự kiện lịch sử này bắt đầu từ ngày 17/12/1946, thực dân Pháp gây ra vụ tàn sát dân thường ở phố Yên Ninh - Hàng Bún. Chúng liên tiếp gửi tối hậu thư buộc ta phải giao quyền giữ trật tự, trị an ở Hà Nội, buộc tự vệ, công an của ta phải giao nộp vũ khí… Nếu không, quân Pháp sẽ chuyển sang hành động.
Ngày 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” rất ngắn gọn nhưng Bác viết rất cẩn trọng, từ ngữ nào chưa toát lên được tinh thần như một bài hịch thì Bác bỏ đi, từ nào tối nghĩa, không rõ nghĩa, Bác cũng bỏ đi cho nên chúng ta thấy bút tích của Bác viết đè lên nhiều chỗ.Trong giờ phút Tổ quốc lâm nguy, tình thế ngàn cân treo sợi tóc, từng câu từng chữ trong lời kêu gọi kháng chiến thiêng liêng của Bác nhanh chóng thấm sâu vào tâm khảm mỗi người dân, khơi dậy mạnh mẽ lòng tự hào, tự tôn dân tộc, truyền thống yêu nước, anh hùng bất khuất, kiên cường của Nhân dân ta.
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến chứa đựng những giá trị hết sức to lớn, thể hiện những tư tưởng lớn của dân tộc và thời đại, là sự kết tinh, tiếp nối mạch nguồn tư tưởng hết sức quý giá và đầy tính nhân văn của dân tộc. Đồng thời, lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến là tiếng gọi của hồn thiêng sông núi, lời hịch cứu nước hào hùng vang vọng, thúc giục muôn triệu người dân yêu nước Việt Nam đứng lên quyết kháng chiến chống quân xâm lược, để bảo vệ hòa bình, độc lập, thống nhất của đất nước và tự do, ấm no, hạnh phúc của mọi nhà. Đó là tiếng nói của ý chí kiên cường, bất khuất, sẵn sàng hy sinh đến giọt máu cuối cùng, để giữ gìn đất nước. Của quyết tâm cao độ, chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ của Nhân dân ta. Đồng thời, Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến còn khẳng định niềm tin tất thắng của toàn thể Nhân dân Việt Nam trong cuộc chiến tranh chính nghĩa chống lại kẻ địch hung bạo, dù phải trải qua nhiều gian lao, vất vả, khó khăn [1].
Không dễ gì khám phá đầy đủ, nhưng có thể nhận thấy trong lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, cuộc kháng chiến của ta là lấy chính nghĩa, chống phi nghĩa. Mở đầu Lời kêu gọi, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu rõ lý do Nhân dân ta phải đứng lên kháng chiến. Người đã giải thích cho toàn dân hiểu rõ chúng ta rất mong muốn hòa bình, thiết lập tình hữu nghị, sự hợp tác với Chính phủ và nhân dân Pháp, nên chúng ta đã có những nhân nhượng, cam kết. Nhưng vì đối phương chủ trương gây chiến, Nhân dân ta không còn con đường nào khác là buộc phải đứng lên để chống lại chiến tranh phi nghĩa của Pháp. Thực hiện chiến tranh nhân dân, Người đã diễn giải một cách mộc mạc, dễ hiểu nội dung quan điểm toàn dân kháng chiến khi kêu gọi. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh có lời kêu gọi dành riêng cho bộ đội, tự vệ, dân quân, bởi đây là lực lượng chủ lực, nòng cốt, quyết định thành công.
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến đã thể hiện sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta, bám sát tình hình thực tiễn, nắm vững thời cơ, chọn đúng mặt trận chính, tính toán thời điểm nổ súng chính xác, biến bị động thành chủ động, tạo nên thế trận mới cho mặt trận Hà Nội có điều kiện giam chân quân địch, để cả nước chuyển vào kháng chiến trường kỳ [2].
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến cách đây đã 76 năm, nhưng tiếng gọi thiêng liêng ấy vẫn khắc sâu trong tâm khảm mỗi người Việt Nam, trong ý thức bảo vệ Tổ quốc của thế hệ hôm nay và mai sau. Lời thề thiêng liêng bảo vệ Tổ quốc cùng với ý chí, hành động đánh giặc cứu nước của dân tộc ta đã để lại bài học quý giá.
1. TS. Dương Minh Huệ, Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh – Ý chí bảo vệ độc lập tự do của dân tộc Việt Nam, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021.
2. Lê Thế Lạng, Tư tưởng Hồ Chí Minh trong lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (19-12-1946), Tài liệu điện tử, trung tâm số, Đại học Thái nguyên, 2009.
Đỗ Hồng Thanh