Kỷ niệm 260 năm ngày sinh Đại thi hào Nguyễn Du

Nguyễn Du, tên chữ Tố Như, hiệu Thanh Hiên, sinh năm 1765 tại phường Bích Câu - Thăng Long, trong một gia đình đại quý tộc nổi tiếng về truyền thống khoa bảng và văn chương. Từ nhỏ ông đã được bồi đắp tri thức và nghệ thuật, để rồi khi trưởng thành, với trái tim nhạy cảm và tấm lòng sâu nặng với nhân dân, ông trở thành tiếng nói nhân đạo vĩ đại của văn học Việt Nam. Lớn lên trong bối cảnh lịch sử đầy biến động của cuối Lê - Trịnh, phong trào Tây Sơn và buổi đầu triều Nguyễn, Nguyễn Du nhiều lần phải trải qua cảnh lưu lạc, sống giữa những đảo điên của thời cuộc.

Nguyễn Du từng đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng như Tri huyện, Tri phủ, Cai bạ, Đại học sĩ, Chánh sứ đi sứ Trung Quốc. Nhưng trong sâu thẳm, ông luôn cảm thấy lạc lõng giữa chốn quan trường, nhiều lần xin cáo quan về quê. Ẩn sau dáng vẻ của một vị quan là tâm thế cô độc của một trí thức lớn, mang trong mình nỗi ưu tư sâu sắc về vận nước, về con người và lẽ đời.

Năm 1820, Nguyễn Du qua đời tại kinh thành Huế, hưởng thọ 55 tuổi. Cuộc đời nhiều biến động đã đưa Nguyễn Du đi qua nhiều miền quê, sống giữa biết bao phận người cơ cực. Chính những trải nghiệm ấy đã nuôi dưỡng trong ông lòng thương người vô hạn, để rồi vang lên thành những câu thơ day dứt, thấm đượm nỗi đau nhân thế. Cuộc đời ông khép lại, nhưng một sự nghiệp văn chương lớn lao bắt đầu bước vào hành trình sống mãi cùng dân tộc.

Truyền thống dòng tộc, sự giao thoa của văn hóa xứ Nghệ - miền quê của những làn điệu dân ca ví giặm đằm thắm, dung dị mà sâu sắc với Kinh Bắc - vùng đất mượt mà của dân ca quan họ và văn hóa bác học kinh kỳ Thăng Long đã sinh thành, nuôi dưỡng Nguyễn Du trở thành nhân cách lớn, tâm hồn lớn và tài năng vượt thời đại…

Đại thi hào Nguyễn Du đã để lại cho hậu thế nhiều tác phẩm văn chương cả chữ Hán và chữ Nôm, trong đó, sáng tác chữ Hán bao gồm: Thanh Hiên thi tập (78 bài), Nam Trung tạp ngâm (40 bài), Bắc hành tạp lục (131 bài), Văn tế thập loại chúng sinh (184 câu song thất lục bát), Thác lời trai phường nón, Sinh tế Trường Lưu nhị nữ…

Đặc biệt, Truyện Kiều của Nguyễn Du nguyên tác là “Đoạn trường tân thanh”. Đây là tác phẩm truyện thơ nôm lục bát viết dựa trên cốt truyện "Kim Vân Kiều truyện" của Thanh Tâm Tài Nhân (Trung Quốc). Mượn bối cảnh xã hội Trung Quốc đời nhà Minh “Rằng năm Gia Tĩnh triều Minh”, nhưng Truyện Kiều chính là bức tranh rộng lớn về thời đại khi đó và cuộc đời nhiều sóng gió của nhà thơ. Tác phẩm gồm 3.254 câu lục bát kể về cuộc đời 15 năm lưu lạc, chìm nổi của nhân vật Thúy Kiều. Truyện Kiều là tiếng nói tố cáo các thế lực phong kiến bất công, bạo tàn; là bản tình ca về vẻ đẹp tài sắc, đức hạnh của người phụ nữ, về tình yêu lứa đôi, về giấc mơ công lý và khát khao cháy bỏng vươn tới hạnh phúc của con người. Sự kết tinh mẫu mực của thể thơ lục bát dân tộc, có sức lôi cuốn diệu kỳ, trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của mọi tầng lớp nhân dân Việt Nam từ xưa đến nay, vượt ra khỏi không gian bờ cõi quốc gia, dân tộc.Hơn hai thế kỷ trôi qua, Truyện Kiều vẫn bền bỉ sống trong đời sống văn hóa dân tộc, không chỉ là tác phẩm văn học, mà đã trở thành một phần tâm hồn dân tộc, được bạn bè quốc tế trân trọng và dịch ra hơn 30 thứ tiếng, hiện diện ở nhiều quốc gia trên thế giới.

Tôn vinh những cống hiến to lớn của Đại thi hào Nguyễn Du đối với văn hóa dân tộc và những giá trị cốt lõi của nhân loại, năm 1965, Hội đồng Hòa bình thế giới đã quyết nghị tổ chức kỷ niệm 200 năm ngày sinh Đại thi hào dân tộc Nguyễn Du cùng với 8 danh nhân văn hóa trên toàn thế giới. Và gần 50 năm sau - năm 2013, Đại hội đồng UNESCO quyết định vinh danh Đại thi hào Nguyễn Du - Danh nhân văn hóa thế giới. Ở trong nước, Đảng và Nhà nước dành sự quan tâm sâu sắc cho việc bảo tồn và phát huy di sản Nguyễn Du, tiêu biểu là Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du tại Tiên Điền, Hà Tĩnh - một không gian văn hóa đặc biệt, nơi hội tụ các giá trị lịch sử, văn học và tâm linh.

260 năm đã trôi qua nhưng tên tuổi Nguyễn Du và giá trị tác phẩm của ông vẫn sống mãi. Tư tưởng nhân đạo, lòng thương người và vẻ đẹp nghệ thuật trong Truyện Kiều vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho biết bao thế hệ, trở thành niềm tự hào của văn hóa Việt Nam.  Đây là dịp để chúng ta tri ân, tiếp tục giữ gìn và phát huy di sản văn hóa quý báu ấy, góp phần làm giàu đẹp tâm hồn con người Việt Nam hôm nay và mai sau.

                                                                                                      Lam Nguyễn