Từ Đề cương năm 1943 đến Nghị quyết 80-NQ/TW: Bước phát triển mới trong tư duy xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam

Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị. Ảnh: chinhphu.vn

Kế thừa và phát triển

Ngay từ Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943, Đảng ta đã xác định văn hóa là một trong 3 mặt trận quan trọng cùng với chính trị và kinh tế. Văn hóa không chỉ là lĩnh vực tinh thần mà còn là vũ khí phục vụ sự nghiệp cách mạng, góp phần củng cố nền tảng tư tưởng và bản lĩnh dân tộc. Các nguyên tắc “dân tộc hóa”, “khoa học hóa”, xây dựng nền văn hóa đại chúng, lấy Nhân dân làm chủ thể sáng tạo và thụ hưởng đã đặt nền móng cho đường lối phát triển lâu dài của đất nước ngay từ những ngày đầu.

Qua các thời kỳ, tư duy về văn hóa của Đảng không ngừng được bổ sung, hoàn thiện. Cụ thể, Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (1998) khẳng định xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nhấn mạnh văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển. Hội nghị lần thứ 10 Ban Chấp hành Trung ương Ðảng khóa IX (2004) tiếp tục mở rộng nhận thức khi thừa nhận yếu tố thị trường trong hoạt động văn hóa, đến Nghị quyết 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước chính thức đề cập khái niệm “công nghiệp văn hóa”, mở ra hướng tiếp cận văn hóa như một nguồn lực kinh tế.

Kế thừa tinh thần đổi mới, Nghị quyết 80-NQ/TW tiếp tục khẳng định văn hóa phải được đặt trong mối quan hệ hài hòa, ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội và thấm sâu vào mọi quyết sách phát triển. Điểm nổi bật của Nghị quyết là mức độ cụ thể hóa cao với hệ thống mục tiêu được lượng hóa rõ ràng. Nghị quyết đặt mục tiêu tỷ trọng đóng góp của công nghiệp văn hóa vào GDP đến năm 2030 là 7% và tăng lên 9% vào năm 2045; năm 2026 hoàn thành số hóa 100% di sản văn hóa đã xếp hạng cấp quốc gia và quốc gia đặc biệt; tầm nhìn đến năm 2045, phấn đấu nằm trong Top 3 khu vực ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm của quốc gia và giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hoá. Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu xây dựng “thế trận an ninh văn hóa”, bảo vệ “chủ quyền văn hóa số” trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng.

Đáng chú ý, Nghị quyết chủ trương bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa, thể hiện cam kết mạnh mẽ về nguồn lực; đồng thời yêu cầu chuyển từ tư duy “quản lý” sang “quản trị văn hóa” hiện đại, kiến tạo, mở rộng hợp tác công - tư và định giá giá trị kinh tế của di sản, gắn bảo tồn với phát triển.

Đưa nghị quyết vào cuộc sống

Cụ thể hóa Nghị quyết 80-NQ/TW, ngày 24/02/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 30/NQ-CP về chương trình hành động với giải pháp và lộ trình rõ ràng. Trọng tâm là hoàn thiện thể chế, xây dựng mới các luật như Luật Công nghiệp văn hóa, Luật về hoạt động nghệ thuật, bản quyền tác giả; đồng thời sửa đổi, bổ sung các luật liên quan đến di sản văn hóa, điện ảnh, du lịch, xuất bản. Cơ chế thí điểm hợp tác công - tư trong đầu tư và vận hành thiết chế văn hóa được đề xuất nhằm huy động hiệu quả nguồn lực xã hội.

Song song với đó là các công cụ tài chính và quản trị cụ thể nhằm bảo đảm tỷ lệ ngân sách tối thiểu 2%; xây dựng quỹ văn hóa, nghệ thuật theo mô hình công - tư; ưu tiên nguồn lực cho đào tạo nhân tài, chuyển đổi số và đặt hàng các tác phẩm văn học nghệ thuật đỉnh cao. Việc quy định Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 hằng năm  là ngày nghỉ hưởng nguyên lương, hoàn thành số hóa di sản cấp quốc gia trong năm 2026 và thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam cho thấy quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị nhằm đưa nghị quyết vào cuộc sống.

Đình Hồng Thái, Khu Di tích quốc gia đặc Biệt Tân Trào mang giá trị lịch sử - nền tảng cốt lõi cho du lịch văn hóa

Trong định hướng phát triển giai đoạn mới, Tuyên Quang được xác định phát huy mạnh mẽ giá trị lịch sử cách mạng, bản sắc văn hóa các dân tộc và tiềm năng sinh thái đặc sắc nhằm tạo động lực tăng trưởng bền vững. Với lợi thế là “Thủ đô Khu giải phóng”, “Thủ đô kháng chiến”, đặc biệt sở hữu Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào – cái nôi của Cách mạng Tháng Tám, cùng Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn và hệ sinh thái phong phú, tỉnh có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch lịch sử, sinh thái và văn hóa cộng đồng theo hướng chuyên nghiệp, bền vững.

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025–2030 đã xác định rõ nhiệm vụ trọng tâm về phát triển văn hóa, xã hội; xây dựng văn hóa và con người Việt Nam trong thời kỳ mới gắn với đặc thù địa phương. Trong đó, tỉnh đặt mục tiêu xây dựng con người Tuyên Quang phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể lực, thẩm mỹ, kỹ năng sống và nghề nghiệp; chú trọng bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch; đồng thời nâng cao chất lượng, vị thế của văn học, nghệ thuật, báo chí đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Từ định hướng đó, bảo tồn và phát huy giá trị di sản không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ ký ức lịch sử mà còn mở ra không gian phát triển mới. Di sản cần được “đánh thức”, gắn kết chặt chẽ với phát triển du lịch bền vững và tạo sinh kế ổn định cho người dân, để mỗi giá trị văn hóa truyền thống thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng. Song song với đó, phát triển văn học, nghệ thuật, báo chí xứng tầm được xem là nhiệm vụ quan trọng nhằm bồi đắp đời sống tinh thần, lan tỏa giá trị tốt đẹp, khơi dậy niềm tự hào và khát vọng vươn lên của quê hương cách mạng.

Xuyên suốt trong tư duy và hành động là quan điểm lấy con người làm trung tâm – vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là đối tượng thụ hưởng các giá trị văn hóa. Khi con người được chăm lo toàn diện, di sản được bảo tồn và phát huy đúng hướng, văn hóa sẽ không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn trở thành động lực quan trọng, góp phần thúc đẩy Tuyên Quang phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 25/2/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu mỗi cấp ủy, tổ chức Đảng cần tập trung khâu tổ chức thực hiện. Ngay sau hội nghị, các cấp ủy, tổ chức đảng, các bộ, ngành, địa phương cần khẩn trương xây dựng chương trình hành động, kế hoạch triển khai cụ thể, phân công rõ trách nhiệm cá nhân, nhất là trách nhiệm người đứng đầu; kiên quyết chấn chỉnh tình trạng né tránh, đùn đẩy, làm hình thức; mỗi cán bộ, đảng viên cần tập trung nghiên cứu kỹ lưỡng các nội dung nghị quyết. Trong tháng 3/2026, tất cả các cấp ủy Đảng, cơ quan, đơn vị, địa phương trong toàn quốc phải hoàn thành công tác quán triệt và triển khai nghị quyết, sớm đưa nghị quyết đi vào cuộc sống và thực sự trở thành động lực cho phát triển.

Trần Thảo