Viện trợ phi chính phủ nước ngoài, theo quy định mới đây tại Nghị định số 80/2020/NĐ-CP ngày 08/7/2020 của Chính phủ, là “viện trợ không hoàn lại không thuộc hỗ trợ phát triển chính thức của các cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài dành cho Việt Nam”.
Lễ Khánh thành Trường THCS Đồng Quý, huyện Sơn Dương do tổ chức Good Neighbors (GNI) tại Việt Nam tài trợ. Nguồn ảnh: sonduong.gov.vn
Nói chung, viện trợ phi chính phủ nước ngoài là nguồn viện trợ từ các tổ chức phi chính phủ ở nước ngoài hoạt động thông qua phương thức kêu gọi, vận động đóng góp từ các cá nhân, tổ chức, công ty, tập đoàn nước ngoài để tài trợ thực hiện các chương trình, dự án mang tính chất nhân đạo, hỗ trợ không hoàn lại cho các đối tượng hay địa bàn vùng sâu vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, khó khăn ở Việt Nam. Nguồn vốn viện trợ phi chính phủ nước ngoài là một trong những nguồn vốn có đóng góp đáng kể cùng với các nguồn vốn khác cho sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội tại Việt Nam nói chung và ở mỗi địa phương nói riêng. Nhận thức được tầm quan trọng của viện trợ phi chính phủ nước ngoài hỗ trợ cho phát triển kinh tế, xã hội tại địa phương, trong thời gian qua, tỉnh Tuyên Quang đã tích cực đẩy mạnh thu hút viện trợ phi chính phủ nước ngoài vào tỉnh.
Ban hành chính sách quản lý, chương trình vận động viện trợ
Về chính sách quản lý, trước đây, khi thực hiện Nghị định số 93/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 của Chính phủ ban hành Quy chế quản lý và sử dụng viện trợ phi chính phủ nước ngoài, Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang đã ban hành Quyết định số 38/2013/QĐ-UBND ngày 20/12/2013 ban hành Quy chế quản lý hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài; quản lý và sử dụng viện trợ phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh tuyên quang. Quy chế được ban hành là công cụ hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý hoạt động, quản lý và sử dụng viện trợ phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh, giúp các tổ chức phi chính phủ nước ngoài có căn cứ để thực hiện các hoạt động tài trợ trên địa bàn tỉnh. Các cơ quan quản lý như, Sở Ngoại vụ, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Công an tỉnh, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội cũng căn cứ các quy định ban hành Quy chế phối hợp để giải quyết nhanh gọn các thủ tục hành chính liên quan đến công tác quản lý hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh. Hiện tại, khi quy chế quản lý mới chưa được ban hành theo Nghị định số 80/2020/NĐ-CP ngày 08/7/2020 của Chính phủ, một số quy định tại Quyết định số 38/2013/QĐ-UBND ngày 20/12/2013 của Ủy ban nhân dân tỉnh vẫn được áp dụng trong công tác quản lý hoạt động, quản lý và sử dụng viện trợ phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh.
Nhằm tăng cường hợp tác, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn viện trợ phi chính phủ nước ngoài, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh, ngày 16/12/2020, Ủy ban nhân dân tỉnh đã ký ban hành ban hành Quyết định số 655/QĐ-UBND chính thức khởi động chương trình tăng cường hợp tác và vận động viện trợ phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2020 – 2025[1]. Chương trình đặt mục tiêu duy trì, nâng cao giá trị viện trợ giải ngân giai đoạn 2020 – 2025 tăng 10% trở lên so với giai đoạn 2015 – 2019, đến năm 2025, tổng giá trị viện trợ giải ngân giai đoạn 2020 – 2025 đạt từ 9 triệu đô la Mỹ trở lên. Việc ban hành Chương trình tăng cường hợp tác và vận động viện trợ phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2020 – 2025 sẽ góp phần tích cực vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội, đưa Tuyên Quang trở thành tỉnh phát triển khá, toàn diện, bền vững trong khu vực miền núi phía Bắc.
Kết quả thu hút, vận động viện trợ giai đoạn 2010 – 2020
Trong thời gian qua, công tác quản lý hoạt động, quản lý và sử dụng viện trợ phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh luôn được các cấp ủy Đảng, Chính quyền và lãnh đạo tỉnh quan tâm chỉ đạo, được các bộ, ngành Trung ương, đặc biệt là Bộ Ngoại giao, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, Ban Điều phối viện trợ Nhân dân quan tâm giúp đỡ trong việc điều phối nguồn viện trợ phi chính phủ nước ngoài, hỗ trợ địa phương trong kết nối, trao đổi, thúc đẩy hợp tác với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài. Thêm vào đó, các cơ quan, đơn vị trên địa bàn tỉnh ngày càng nhận thức đầy đủ hơn về công tác vận động viện trợ, quản lý hoạt động, quản lý và sử dụng viện trợ phi chính phủ nước ngoài; các cơ quan đầu mối của tỉnh tích cực, chủ động phối hợp trong công tác quản lý hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài, quản lý và sử dụng viện trợ phi chính phủ nước ngoài. Các cơ quan, tổ chức liên quan đến việc triển khai các khoản viện trợ phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh tuân thủ các quy định về quản lý và sử dụng viện trợ phi chính phủ nước ngoài. Các tổ chức phi chính phủ nước ngoài hoạt động chấp hành tốt các quy định của Nhà nước và của tỉnh. Một số tổ chức phi chính phủ nước ngoài có tiềm lực duy trì hoạt động lâu dài tại tỉnh với các dự án dài hạn, có giá trị viện trợ lớn (như WVI, GNI, CWS), hiệu quả tích cực. Các dự án phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh đều được Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt/chấp thuận trước khi triển khai thực hiện; các dự án mang lại hiệu quả thiết thực được chính quyền địa phương và người dân tích cực ủng hộ, có dự án ứng dụng công nghệ thông tin với phương pháp làm việc khoa học giúp tiết kiệm thời gian và chi phí.
Tuy nhiên, bên cạnh những yếu tố thuận lợi còn bộc lộ một số hạn chế, như: do ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid-19, việc xúc tiến, vận động viện trợ của các cơ quan, đơn vị trong tỉnh gặp khó khăn, ngân sách và tiến độ thực hiện một số khoản viện trợ của nhà tài trợ bị ảnh hưởng, có dự án bị gián đoạn trong thời gian dài. Một số chủ khoản viện trợ phi chính phủ nước ngoài còn lúng túng trong công tác tiếp nhận các khoản viện trợ, chưa chủ động thực hiện chế độ báo cáo hoặc báo cáo chưa đầy đủ nội dung theo yêu cầu; năng lực vận động, tiếp nhận, tổ chức thực hiện dự án của một số cơ quan, đơn vị còn hạn chế.
Tuy vậy, công tác vận động viện trợ và các nguồn viện trợ ngày càng tăng lên qua các năm. Từ sau khi tổ chức thành công các hội nghị tăng cường hợp tác với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài (được tổ chức tại Hà Nội ngày 28/10/2016, tại Tuyên Quang ngày 8/12/2017), nhiều tổ chức phi chính phủ nước ngoài mới đã tìm đến và đăng ký hoạt động trên địa bàn tỉnh, như: Tổ chức Agricultural Development Denmark Asia (ADDA)/Đan Mạch, Tổ chức Family Health International (FHI 360)/Mỹ, Tổ chức Stichting IDH Sustainable Trade Initiative (IDH)/Hà Lan, Tổ chức Operation Smile (OS)/Mỹ, Tổ chức International Center for Agroforestry (ICRAF)/Kê-ni-a, v.v…
Giai đoạn 2010-2020, trên địa bàn có tổng số 83 chương trình, dự án của 25 nhà tài trợ được triển khai thực hiện với tổng giá trị cam kết trên 368 tỷ đồng, trong đó: vốn viện trợ: trên 359 tỷ đồng, vốn đối ứng: gần 9 tỷ đồng. Các dự án chủ yếu được triển khai thực hiện trên địa bàn các huyện, tập trung vào các lĩnh vực: Hỗ trợ phát triển nông thôn; Giáo dục và Đào tạo; Tài nguyên - Môi trường; Y tế. Ngoài ra, còn có 21 khoản viện trợ phi dự án với tổng giá trị cam kết trên 17 tỷ đồng, trong đó: vốn viện trợ: 16 tỷ 653 triệu đồng, vốn đối ứng: 784 triệu đồng, hỗ trợ quần áo, tình nguyện viên, trợ giảng tiếng Anh, phẫu thuật chỉnh hình cho trẻ khuyết tật, viện trợ hệ thống lọc nước sạch...
Có thể nói, viện trợ phi chính phủ nước ngoài thường được coi là nguồn viện trợ nhỏ lẻ, có những khoản viện trợ đôi lúc còn khiêm tốn, tuy nhiên, viện trợ phi chính phủ nước ngoài lại có những đóng góp đáng kể cho công cuộc xóa đói, giảm nghèo, sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội tại các địa bàn khó khăn của tỉnh. Nếu biết khai thác, quản lý và sử dụng hợp lý thì viện trợ phi chính phủ nước ngoài là nguồn hỗ trợ, giúp các địa phương nơi gặp khó khăn giảm bớt gánh nặng về ngân sách, giúp nâng cao thu nhập và đời sống của người dân. Do vậy, công tác vận động, thu hút và quản lý và sử dụng nguồn viện trợ phi chính phủ nước ngoài cần được các cơ quan, ban, ngành trong tỉnh tiếp tục quan tâm, chủ động đẩy mạnh, nhất là các địa bàn vùng sâu vùng xa, vùng dân tộc thiểu số gặp khó khăn.
Nguyễn Thanh Hiếu
[1] Trước đó, tỉnh đã ban hành và triển khai thực hiện Chương trình xúc tiến vận động viện trợ phi chính phủ nước ngoài giai đoạn 2011-2015, định hướng đến năm 2020 (kèm theo Quyết định số 216/QĐ-UBND ngày 15/6/2011 của Ủy ban nhân dân tỉnh).