Trong dòng chảy lịch sử cách mạng Việt Nam, mỗi địa phương đều có những cột mốc mang tính bản lề, xoay chuyển cục diện phong trào. Với Tuyên Quang – mảnh đất giàu truyền thống yêu nước, sự kiện thành lập Chi bộ Mỏ Than (ngày 20/3/1940) chính là một bước ngoặt trong phong trào cách mạng. Đây không chỉ là việc hình thành một tổ chức cơ sở Đảng, mà còn là kết tinh của quá trình vận động bền bỉ, là lời giải cho bài toán lãnh đạo phong rào quần chúng, tạo tiền đề vững chắc để Tuyên Quang trở thành Thủ đô khu giai phóng, Thủ đô Kháng chiến của cả dân tộc.

Thanh La (nay thuộc xã Minh Thanh, tỉnh Tuyên Quang) là một xã có địa thế chiến lược quan trọng, Nhân dân giàu lòng yêu nước. Tại Thanh La, dưới sự lãnh đạo của Phân khu ủy Nguyễn Huệ, ngày 10/3/1945 Nhân dân xã Thanh La đã nhất tề đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi, đây là cuộc khởi nghĩa thắng lợi đầu tiên trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, tạo điều kiện để Trung ương Đảng, lãnh tụ Hồ Chí Minh chọn Tân Trào (Tuyên Quang) lãnh đạo cao trào Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945

Ngoài các nghi lễ thông thường trong đời người, nam giới người Dao còn phải trải qua lễ cấp sắc. Nghi lễ này là sự công nhận sự trưởng thành cả về thể chất lẫn tinh thần của người đàn ông. Chỉ khi được cấp sắc, vai trò của người đàn ông Dao mới chính thức được cộng đồng, xã hội thừa nhận.

Trong bảng lảng khói sương của núi rừng vùng cao, khi hoa mơ bắt đầu thắp sáng những sườn đồi xã Tân An, bà Bàn Thị Giàng cùng chị em thôn Tân Cường lại hối hả bên khung cửi. Giữa nhịp sống số, họ đang viết tiếp câu chuyện bản sắc bằng đường kim mũi chỉ, bằng cái bụng thật thà và chiếc điện thoại thông minh kết nối muôn phương.

Cách trung tâm tỉnh hơn 80km, xã Bạch Xa là nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Mặc dù đời sống còn nhiều khó khăn, nhưng bà con nơi đây luôn có ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Trong đó phải kể đến Câu lạc bộ Hát Then, đàn Tính của xã, ngôi nhà chung của những người say mê điệu Then, đang từng ngày gìn giữ và phát huy mạnh mẽ trong cộng đồng.

Trong dòng chảy hội nhập hôm nay, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, điện ảnh trở thành kênh “giữ lửa” văn hóa mạnh mẽ. Những bộ phim lấy bối cảnh ở Tuyên Quang - vùng đất vừa mang dấu ấn cách mạng, vừa ẩn chứa kho tàng văn hóa độc đáo của 22 dân tộc anh em đã làm sáng rõ một trong những giá trị bền vững nhất của người Việt: Nếp nhà.

Đồng bào dân tộc La Chí, xã Tiên Yên có hơn 150 hộ với gần 1.000 nhân khẩu. Ngày nay, người La Chí vẫn giữ giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp thông qua những phong tục, tập quán, lễ hội, làn điệu dân ca và nghề thủ công, phản ánh tinh thần lao động cần cù, khát vọng sống no ấm và tình yêu quê hương sâu sắc.

Thực hiện Quyết định số 3666/QĐ-BVHTTDL ngày 07/12/2020 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về Đề án “Tổ chức định kỳ Ngày hội, giao lưu, liên hoan văn hóa, thể thao và du lịch vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2021 - 2030”, Tuyên Quang đang từng bước khẳng định vị thế là miền đất hội tụ, gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa của cộng đồng 22 dân tộc anh em. Tỉnh đã chủ động tham gia và tổ chức nhiều ngày hội, liên hoan văn hóa, thể thao, du lịch quy mô khu vực và quốc gia. Những hoạt động sôi nổi, giàu bản sắc ấy đã tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần quảng bá hình ảnh một Tuyên Quang đậm đà bản sắc, giàu truyền thống và không ngừng đổi mới.

Đã ngoài 80 tuổi nhưng bà Vi Thị Sửu, thôn Kim Phú 15, phường Mỹ Lâm, tỉnh Tuyên Quang vẫn hát hay, hát khỏe... Bà bảo: “Khi các cháu biểu diễn văn nghệ, nếu thiếu người thì bà vẫn giúp đánh chiêng, đánh trống được, chỉ có nhảy múa thì giờ chân yếu rồi”.

Thôn Nà Tông, xã Thượng Lâm những ngày tháng 11 trời se lạnh, ẩn hiện dưới những đám mây vờn quanh 99 ngọn núi mang hình dáng cánh chim Phượng Hoàng. Ai đến Nà Tông cũng có cảm giác thời gian như chậm lại. Ở đây, người dân vẫn lưu giữ nguyên vẹn những nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Tày: từ ngôn ngữ, tín ngưỡng, trang phục, âm nhạc đến ẩm thực. Làng văn hóa du lịch Nà Tông cũng là một trong 130 bản làng du lịch của 11 nền kinh tế APEC được chọn giới thiệu, quảng bá trên website của APEC.

Giữa cao nguyên đá hùng vĩ nơi cực Bắc của Tổ quốc, nơi những dãy núi sừng sững chạm mây và gió thổi quanh năm qua vách đá, dân ca của người Lô Lô vẫn vang vọng - mộc mạc, chân thành mà sâu lắng đến nao lòng.

Tuyên Quang được Bác Hồ chọn làm trung tâm lãnh đạo cách mạng, là nơi Người đã sống, làm việc và đưa ra những quyết sách lịch sử của dân tộc. Từ mảnh đất Tân Trào, Người đã cùng Trung ương Đảng chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Sáng tinh mơ, bản người Lô Lô ở vùng cao phía Bắc Tuyên Quang đã rộn ràng như ngày hội lớn. Tiếng trống đồng vọng từ nhà cộng đồng, từng nhịp trầm hùng như đánh thức núi rừng. Trên con đường dẫn vào bản, phụ nữ Lô Lô trong những bộ váy áo rực rỡ sắc đỏ, vàng, trắng, xanh sải bước cùng du khách, vừa đi vừa ngân nga điệu hát mừng mùa mới. Phiên chợ bên lễ hội cũng rộn rã, kẻ bán người mua ríu rít bên những chiếc khăn thổ cẩm, vòng bạc, bó rau rừng xanh non vừa hái.

Giữa vòng xoáy của đổi thay, có những giá trị vẫn lặng lẽ giữ mình như cũ. Ở vùng núi Tuyên Quang, tiếng hát lượn, sắc áo chàm và những nghi lễ cổ truyền của người Nùng vẫn nguyên vẹn dáng xưa. Không ồn ào chen chân vào dòng chảy hiện đại, nhưng chính sự bình lặng ấy lại làm nên chiều sâu văn hóa - nơi mỗi câu ca, mỗi nét thêu trên áo chàm đều là một phần ký ức tập thể được trao truyền qua thế hệ.

Tròn 80 năm về trước, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công đã mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam, đó là kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội. Trước đó, một sự kiện vô cùng quan trọng, đó là cuộc khởi nghĩa giành chính quyền cách mạng đầu tiên trong cả nước - cuộc khởi nghĩa Thanh La đã nổ ra đêm ngày 10-3-1945. Thanh La ngày đó với tinh thần quật khởi chính là xã Minh Thanh hôm nay với một diện mạo ngày càng đổi mới, phát triển, trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ người dân cả nước.