Cách trung tâm tỉnh hơn 80km, xã Bạch Xa là nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Mặc dù đời sống còn nhiều khó khăn, nhưng bà con nơi đây luôn có ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Trong đó phải kể đến Câu lạc bộ Hát Then, đàn Tính của xã, ngôi nhà chung của những người say mê điệu Then, đang từng ngày gìn giữ và phát huy mạnh mẽ trong cộng đồng.

Trong dòng chảy hội nhập hôm nay, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, điện ảnh trở thành kênh “giữ lửa” văn hóa mạnh mẽ. Những bộ phim lấy bối cảnh ở Tuyên Quang - vùng đất vừa mang dấu ấn cách mạng, vừa ẩn chứa kho tàng văn hóa độc đáo của 22 dân tộc anh em đã làm sáng rõ một trong những giá trị bền vững nhất của người Việt: Nếp nhà.

Đồng bào dân tộc La Chí, xã Tiên Yên có hơn 150 hộ với gần 1.000 nhân khẩu. Ngày nay, người La Chí vẫn giữ giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp thông qua những phong tục, tập quán, lễ hội, làn điệu dân ca và nghề thủ công, phản ánh tinh thần lao động cần cù, khát vọng sống no ấm và tình yêu quê hương sâu sắc.

Thực hiện Quyết định số 3666/QĐ-BVHTTDL ngày 07/12/2020 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về Đề án “Tổ chức định kỳ Ngày hội, giao lưu, liên hoan văn hóa, thể thao và du lịch vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2021 - 2030”, Tuyên Quang đang từng bước khẳng định vị thế là miền đất hội tụ, gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa của cộng đồng 22 dân tộc anh em. Tỉnh đã chủ động tham gia và tổ chức nhiều ngày hội, liên hoan văn hóa, thể thao, du lịch quy mô khu vực và quốc gia. Những hoạt động sôi nổi, giàu bản sắc ấy đã tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần quảng bá hình ảnh một Tuyên Quang đậm đà bản sắc, giàu truyền thống và không ngừng đổi mới.

Đã ngoài 80 tuổi nhưng bà Vi Thị Sửu, thôn Kim Phú 15, phường Mỹ Lâm, tỉnh Tuyên Quang vẫn hát hay, hát khỏe... Bà bảo: “Khi các cháu biểu diễn văn nghệ, nếu thiếu người thì bà vẫn giúp đánh chiêng, đánh trống được, chỉ có nhảy múa thì giờ chân yếu rồi”.

Thôn Nà Tông, xã Thượng Lâm những ngày tháng 11 trời se lạnh, ẩn hiện dưới những đám mây vờn quanh 99 ngọn núi mang hình dáng cánh chim Phượng Hoàng. Ai đến Nà Tông cũng có cảm giác thời gian như chậm lại. Ở đây, người dân vẫn lưu giữ nguyên vẹn những nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Tày: từ ngôn ngữ, tín ngưỡng, trang phục, âm nhạc đến ẩm thực. Làng văn hóa du lịch Nà Tông cũng là một trong 130 bản làng du lịch của 11 nền kinh tế APEC được chọn giới thiệu, quảng bá trên website của APEC.

Giữa cao nguyên đá hùng vĩ nơi cực Bắc của Tổ quốc, nơi những dãy núi sừng sững chạm mây và gió thổi quanh năm qua vách đá, dân ca của người Lô Lô vẫn vang vọng - mộc mạc, chân thành mà sâu lắng đến nao lòng.

Tuyên Quang được Bác Hồ chọn làm trung tâm lãnh đạo cách mạng, là nơi Người đã sống, làm việc và đưa ra những quyết sách lịch sử của dân tộc. Từ mảnh đất Tân Trào, Người đã cùng Trung ương Đảng chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Sáng tinh mơ, bản người Lô Lô ở vùng cao phía Bắc Tuyên Quang đã rộn ràng như ngày hội lớn. Tiếng trống đồng vọng từ nhà cộng đồng, từng nhịp trầm hùng như đánh thức núi rừng. Trên con đường dẫn vào bản, phụ nữ Lô Lô trong những bộ váy áo rực rỡ sắc đỏ, vàng, trắng, xanh sải bước cùng du khách, vừa đi vừa ngân nga điệu hát mừng mùa mới. Phiên chợ bên lễ hội cũng rộn rã, kẻ bán người mua ríu rít bên những chiếc khăn thổ cẩm, vòng bạc, bó rau rừng xanh non vừa hái.

Giữa vòng xoáy của đổi thay, có những giá trị vẫn lặng lẽ giữ mình như cũ. Ở vùng núi Tuyên Quang, tiếng hát lượn, sắc áo chàm và những nghi lễ cổ truyền của người Nùng vẫn nguyên vẹn dáng xưa. Không ồn ào chen chân vào dòng chảy hiện đại, nhưng chính sự bình lặng ấy lại làm nên chiều sâu văn hóa - nơi mỗi câu ca, mỗi nét thêu trên áo chàm đều là một phần ký ức tập thể được trao truyền qua thế hệ.

Tròn 80 năm về trước, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công đã mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam, đó là kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội. Trước đó, một sự kiện vô cùng quan trọng, đó là cuộc khởi nghĩa giành chính quyền cách mạng đầu tiên trong cả nước - cuộc khởi nghĩa Thanh La đã nổ ra đêm ngày 10-3-1945. Thanh La ngày đó với tinh thần quật khởi chính là xã Minh Thanh hôm nay với một diện mạo ngày càng đổi mới, phát triển, trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ người dân cả nước.

Đầu năm 1945, nhận thấy tình hình thế giới và trong nước ngày càng có lợi cho cách mạng Việt Nam, thời cơ Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước đã đến gần. Bác Hồ quyết định rời Pác Bó (Cao Bằng) về Tân Trào (Tuyên Quang) chọn nơi đây làm trung tâm căn cứ địa, Thủ đô Khu giải phóng của cả nước. Cũng từ đây, tại Tân Trào đã diễn ra nhiều sự kiện quan trọng quyết định vận mệnh của dân tộc gắn liền với sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Mùa hè năm 1945, trước tình hình thế giới và trong nước ngày càng có lợi cho cách mạng Việt Nam, thời cơ tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước đã đến. Bác Hồ quyết định di chuyển trung tâm lãnh đạo cách mạng từ Pác Bó (Cao Bằng) về Tân Trào (Tuyên Quang). Hành trình từ Pác Bó về Tân Trào thể hiện tầm nhìn chiến lược, tư duy kiệt xuất và sự nhạy bén cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Sau 30 năm bôn ba khắp năm châu bốn biển Bác Hồ đã tìm ra con đường cứu nước - Con đường cách mạng giải phóng dân tộc do Đảng Cộng sản lãnh đạo. Tháng 2 năm 1941, Bác trở về Tổ quốc để lãnh đạo quốc dân tiến hành cuộc cách mạng của dân tộc. Tại căn cứ Pác Bó, Cao Bằng, Bác chủ trì Hội Nghị Trung ương VIII. Nghị quyết của Hội Nghị Trung ương VIII chỉ rõ: Nhiệm vụ chiến lược của cách mạng là đánh đổ ách thống trị ngoại xâm, giành độc lập dân tộc. Lực lượng của cách mạng là toàn dân Việt Nam không phân biệt giai tầng, đảng phái, tất thảy tập hợp trong Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh, gọi tắt là Việt Minh.

Tuyên Quang - Thủ đô Khu Giải phóng - Thủ đô Kháng chiến, nơi diễn ra nhiều sự kiện quan trọng của dân tộc Việt Nam, nền Văn học Nghệ thuật của nước nhà cũng đã đạt được thành tựu quan trọng, với những sáng tác văn học gắn với địa danh lịch sử Tân Trào, nhất là trong hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc. Theo đó, văn học của Tuyên Quang trong suốt những năm qua, cũng đã đạt được thành tựu, từng bước đổi mới, hội nhập và ngày càng góp phần quan trọng, dần khẳng định vị thế của văn học Tuyên Quang trong nền văn học, nghệ thuật của dân tộc Việt Nam.